Sztuka życia według Jana Kochanowskiego (ars vivendi)

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 1.08.2024 o 18:48

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.08.2024 o 18:12

#

Epoka renesansu, rozciągająca się w Europie od XIV do XVII wieku, przyniosła ze sobą wielkie zmiany w kulturze, nauce, sztuce i literaturze. W Polsce okres ten trwał z grubsza od lat 1530 do 1584 i był nazywany Złotym Wiekiem polskiej literatury. W tym czasie literatura polska zaczęła odzwierciedlać prądy humanistyczne, czerpiąc inspirację z antyku, szczególnie z filozofii starożytnych Greków i Rzymian. Na tle tej epoki wyłaniają się postacie takie jak Mikołaj Rej, Andrzej Frycz Modrzewski, Klemens Janicki, czy wreszcie Jan Kochanowski, którego twórczość osiągnęła apogeum tego okresu. To o nim Mikołaj Rej mówił, że „A niechaj narodowie wżdy postronni znają, iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają”.

Biografia poety

Rozwinięcie

Jan Kochanowski, tworząc liczne fraszki, pieśni i treny, nie tylko odkrywał przed czytelnikami piękno języka polskiego, ale i swoje głębokie przemyślenia na temat życia, śmierci, szczęścia i moralności. Fraszki, będące krótkimi i często humorystycznymi utworami, stanowiły swoisty pamiętnik poety.

We fraszce „O żywocie ludzkim” pisze: „Fraszki to wszystko, cokolwiek myślemy, Fraszki to wszystko, cokolwiek czyniemy, Nie masz na świecie żadnej pewnej rzeczy”.

To wyraźne podkreślenie ulotności ludzkiego życia i marności wszelkich przedsięwzięć prowadzi nas do stoickiej refleksji nad kruchością ludzkiej egzystencji. Z kolei we fraszce „Na zdrowie” Kochanowski mówi o wartości zdrowia jako najcenniejszego dobra: „Szlachetne zdrowie, Nikt się nie dowie, Jako smakujesz, Aż się zepsujesz”.

Kochanowski przekonuje, że zdrowie powinno być największą cnotą, bez której inne dobra tracą na znaczeniu.

Filozofia życia w "Pieśniach" Jana Kochanowskiego

W pieśniach Kochanowski rozwija swoją filozofię życia, nawiązując do idei Horacego i filozofii antycznej. Przede wszystkim wyznaje zasadę "złotego środka" i „carpe diem”. Przykładem jest „Pieśń IX” z Księgi Pierwszej, gdzie poeta mówi o wyrokach Fortuny i potrzebie zachowania spokoju: „Nie porzucaj nadzieje, Jakoć się kol wiek dzieje: Bo nie już słońce ostatnie zachodzi, A po złej chwili piękny dzień przychodzi”.

Kochanowski ukazuje tu stoicki spokój wobec zmieniającego się losu, co jest kluczowym elementem jego filozofii ars vivendi. Podobnie w „Pieśni IX” z Księgi Wtórej opisuje przemijanie pór roku jako symbol cykli w życiu: „Bądź wiosna hoża, czy zima sroga, Wszystko ma swój czas, a roku koła”.

Tym samym podkreśla, że życie składa się z cykli, i zarówno dobre, jak i złe chwile są przemijające.

Filozoficzno-moralny wymiar „Trenów”

W „Trenach” Kochanowski ukazuje swoją najgłębszą osobistą tragedię – śmierć Urszulki. Tren IX to wyraz kryzysu światopoglądowego, gdzie poddaje w wątpliwość stoicką filozofię: „Kupić by cię kiej drogi, za drogie pieniądze, Wy serca stugłociaście, wy zwichnione radości”.

Tren X to chwila, w której poeta kwestionuje istnienie Boga: „Gdzieśkolwiek jest, jeśliś jest, lituj mej żałości”.

W Trenie XI mamy kulminację kryzysu wartości poety: „Fraszka cnota - powiedział Brutus poradziwszy królestwu”. Ostatecznie jednak Tren XIX, „Sen”, przynosi odbudowę wiary i stoickiego spokoju, gdy poecie objawia się zmarłej córce Urszulce w snach: „I co mi pilne było, łzy z oczu wydobyłem, Twemu dydykom maluczko między bracię twoje posłałem o radości”.

Jan Kochanowski jako patriota i obywatel

W utworach patriotycznych Kochanowski również stosuje swoje filozoficzne założenia. W pieśni „Na sokalskie mogiły” podkreśla ofiarę bohaterów dla Ojczyzny: „Miesce, do którego wzywa Ojczyzna, Tam, gdzie krew obficie rzucacie syna”.

W „Pieśni V” („Pieśń o spustoszeniu Podola”) apeluje do rodaków o czujność i jedność: „Co go nie zmiecie z ziemi taka miara, Gdy my niepomni na wieczne ofiary”.

Jako patriota i obywatel Kochanowski był zaangażowany również w politykę. Dramat „Odprawa posłów greckich” jest alegorycznym ostrzeżeniem dla Rzeczypospolitej przed wewnętrznymi trudnościami i niebezpieczeństwami: „Larum wszczęty, i bramy trojańskie rozdział; Gdzie pole, tam zaraz i niepożarty wrzask”.

Zakończenie

Współczesny świat, pełen pośpiechu i konfliktów, może znaleźć wiele inspiracji w twórczości Kochanowskiego. Jego refleksje nad życiem, zdrowiem, wartościami i patriotyzmem mogą pomóc nam odnaleźć równowagę między pracą a chwilami spokoju i radości. Namawiam więc czytelników do głębszej lektury jego dzieł, refleksji nad własnym życiem i zastosowania jego filozofii w codziennym życiu. Znajdźmy czas na przemyślenia i cieszmy się chwilami, które mamy, pamiętając, że „Nie już słońce ostatnie zachodzi, a po złej chwili piękny dzień przychodzi”.