Porównanie króla Edypa oraz Makbeta („Król Edyp” Sofoklesa i „Makbet” Szekspira)

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.08.2024 o 7:22

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 3.08.2024 o 7:06

W starożytnej Grecji Sofokles stworzył historię, która do dziś zachwyca swoją głębią i dramatyzmem – to „Król Edyp”. W XVI i XVII wieku William Szekspir, brytyjski dramaturg renesansu, napisał jedno z najbardziej znanych dzieł literackich w historii – „Makbet”. Oba te utwory, choć powstały w różnych epokach literackich, mają wiele wspólnego, jeśli chodzi o tematykę losu, przeznaczenia oraz moralnych dylematów bohaterów. W oparciu o te dzieła, porównamy postacie króla Edypa i Makbeta, skupiając się na ich losach, decyzjach oraz charakterach.

Sofokles, jeden z najwybitniejszych dramaturgów starożytnej Grecji, żył w V wieku p.n.e. Jego dzieło „Król Edyp” wpisuje się w kanon tragedii greckiej, gdzie fundamentalnym elementem fabuły jest tragiczne przeznaczenie bohatera oraz nieuchronność losu. Szekspir, tworząc „Makbeta” w epoce renesansu, przedstawia natomiast dramat o władzy, ambicji i moralnym upadku, zacierając granice między losem a wolną wolą człowieka. Oba utwory znacząco wpłynęły na literaturę światową i nadal są analizowane jako ważne lekcje o ludzkiej naturze.

Król Edyp był synem Lajosa i Jokasty, władców Teb. Od momentu narodzin prześladowała go przerażająca przepowiednia – miał zabić ojca i poślubić matkę. Przerażeni rodzice postanowili go pozbawić życia, jednak Edyp ocalał i został wychowany przez króla i królową Koryntu. Kiedy dowiedział się o przepowiedni, postanowił opuścić Korynt, aby uniknąć jej spełnienia, nieświadomy, że przybrani rodzice nie są jego biologicznymi rodzicami. Ironią losu, Edyp spełnia przepowiednię, zabijając Lajosa i poślubiając Jokastę.

Makbet, z kolei, był szkockim szlachcicem, Thane of Glamis. Jego życia odmieniła przepowiednia trzech wiedźm, które zapowiedziały, że zostanie królem Szkocji. W odróżnieniu od Edypa, Makbet świadomie dążył do spełnienia przepowiedni, napędzany ambicją swoją i swojej żony, Lady Makbet. Aby sięgnąć po koronę, Makbet zdecydował się na morderstwo króla Duncana, co rozpoczęło jego krwawy i tyraniczny rządy, pełne zbrodni mających zabezpieczyć go na tronie.

Droga do władzy obu bohaterów jest skrajnie różna. Edyp, chociaż koronowany w wyniku spełnienia tragicznej przepowiedni, zdobył tron uczciwie, pokonując Sfinksa i zyskując uznanie mieszkańców Teb. Jego droga do władzy była paradoksalnie pełna tragedii, lecz nie oparta na świadomej zbrodni. Makbet natomiast, napędzany pragnieniem władzy, wszedł na ścieżkę przemocy i morderstw. Jego droga do tronu była pełna intryg, zdrad i zbrodni, co wyraźnie kontrastuje z tragizmem i niewinnością Edypa.

Jako władcy, Edyp i Makbet również się różnią. Edyp przedstawiany jest jako król dbający o swoje państwo i poddanych. Ufny wobec swoich umiejętności rozwiązywania problemów, stara się być sprawiedliwy i zatroskany o dobrobyt swojego ludu. Jego słowa „Bardziej mnie nęka cierpienie ludu, niż własna udręka” pokazują, jak głęboko przejął się losem swojego miasta. Z kolei Makbet, po zdobyciu władzy, staje się tyranem, który pogrąża swoje państwo w chaosie. Jego rządy są pełne przemocy, a jego działania wynikają z panicznego strachu przed utratą władzy, co prowadzi do paranoi i coraz brutalniejszych czynów.

Wpływ przepowiedni na decyzje obu bohaterów jest również znaczący, chociaż przejawia się na różne sposoby. Edyp, nieświadomy swojego prawdziwego pochodzenia, walczy z przeznaczeniem i stara się unikać spełnienia przepowiedni. Jego życie jest pełne prób uniknięcia losu, który ostatecznie go dosięga. Makbet, z kolei, świadomie dąży do spełnienia przepowiedni i robi wszystko, by zrealizować swoje ambicje, nie cofając się przed zbrodnią. Manipulacja i podszepty Lady Makbet jeszcze bardziej popychają go na ścieżkę krwi i okrucieństwa.

Konflikt uległości wobec innych jest kolejnym istotnym aspektem obu bohaterów. Edyp, choć dumny i często arogancki, kieruje się własnym osądem i stara się samodzielnie podejmować decyzje. Jego konflikt z Terezjaszem i niechęć do uznania prawdy pokazują, jak mocno wierzy w swoją zdolność do rozwiązywania problemów. Makbet natomiast jest bardziej uległy wobec wpływów zewnętrznych, szczególnie Lady Makbet. Jej ambicje i manipulacje odgrywają kluczową rolę w jego decyzjach, co prowadzi go na ścieżkę zbrodni i nieuniknionego upadku.

Tragiczne zakończenia losów Edypa i Makbeta również różnią się w sposób wymowny. Edyp, po odkryciu prawdy o swoim pochodzeniu, sam się oślepia i wybiera wygnanie, aby ukarać się za nieświadome zbrodnie. Jego historia kończy się patosem i współczuciem ze strony widzów. Z kolei Makbet umiera jako tyran, z rąk Makduffa, którego rodzina została zamordowana z jego rozkazu. Jego śmierć jest postrzegana jako sprawiedliwa kara za popełnione zbrodnie, a brak współczucia podkreśla jego moralny upadek.

Podsumowując, zarówno Edyp, jak i Makbet są bohaterami tragicznymi, których losy zdeterminowane są przez proroctwa. Jednakże ich drogi do władzy, charaktery i sposób reagowania na przeznaczenie różnią się diametralnie. Edyp jest postacią tragiczną, budzącą współczucie jako prawy człowiek, który padł ofiarą okrutnego losu. Makbet natomiast jest przykładem człowieka zdominowanego przez ambicję, który świadomie wybiera zło i upada moralnie.

Uniwersalne przesłania, jakie płyną z obu tragedii, są nadal aktualne i ważne. Historia Edypa pokazuje konieczność pokory wobec losu i przeznaczenia, podczas gdy tragedia Makbeta krytykuje niekontrolowaną ambicję i moralny upadek. Oba dzieła, mimo że powstały w różnym czasie i kontekście kulturowym, uczą o naturze władzy, moralności i ludzkiej kondycji, pozostając ważnym punktem odniesienia zarówno w literaturze, jak i w kontekście współczesnych realiów społecznych.