„Fraszki nieprzepłacone, wdzięczne fraszki moje, / W które ja wszytki kładę tajemnice swoje” – fraszki o fraszkach Jana Kochanowskiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 12.08.2024 o 14:35

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 12.08.2024 o 14:25

I. Wstęp

Zbiór fraszek Jana Kochanowskiego, dzieło tyleż różnorodne, co olśniewające, powstawał przez całe życie poety. Fraszki, krótkie, zwięzłe utwory charakteryzujące się lekkością i humorem, były dla Kochanowskiego formą literackiej zabawy, ale także sposobem na wyrażenie głębokich przemyśleń. Zanim zmarł w 1584 roku, poeta postanowił uporządkować swoje dzieło i przygotować je do druku. Pierwsze wydanie fraszek Kochanowskiego pojawiło się właśnie w tymże roku w Krakowie w Drukarni Łazarzowej, co stało się ważnym krokiem w popularyzacji tej formy literackiej.

Fraszki autotematyczne Jana Kochanowskiego, czyli te fraszki, które odnoszą się do samego procesu tworzenia i sztuki poetyckiej, stanowią szczególną kategorię wśród jego utworów. Charakteryzowane przez humor, przemyślenia i refleksje poety na temat własnej twórczości, fraszki te ukazują nie tylko warsztat poety, ale także jego filozoficzne podejście do literatury jako dziedziny humanistycznej.

II. Rozwinięcie

"Ku Muzom": W tej fraszce, zaczynającej się od słów „Proszę, niech ze mną zaraz me rymy nie giną, / Ale kiedy ja umrę, one niechaj słyną”, Kochanowski wyraża pragnienie nieśmiertelności poprzez poezję. Muzy, jako boskie inspiracje, są tutaj symbolem wieczności, a poeta pragnie, aby jego rymy przetrwały go, zapewniając mu pośmiertną sławę. To także refleksja nad rolą poezji w życiu człowieka i jej zdolnością do przekraczania granic śmiertelności.

"Na swoje księgi" (I, 2): Fraszka ta, zaczynająca się od słów „Nie dbają moje papiery / O przeważne bohatery; / Nic u nich Mars, chociaż srogi, / I Achilles prędkonogi”, pokazuje odrzucenie przez poetę tematyki heroicznej, na rzecz codziennego życia. Kochanowski, skupiając się na prozaicznych aspektach ludzkiej egzystencji, podkreśla, że wartościowe i interesujące jest to, co bliskie człowiekowi, a nie tylko wielkie czyny bohaterów mitologicznych.

"O fraszkach" (I, 87): Cytat „Najdziesz tu fraszkę dobrą, najdziesz złą i śrzednią” wskazuje na różnorodność jakościową jego utworów, co podkreśla metafora „budowy domu” z fraszkami. Kochanowski wskazuje na autokrytycyzm i świadomość, że każda twórczość ma swoje lepsze i gorsze momenty, ale wszystkie one stanowią całość, prezentując pełen obraz literackiej kreacji.

"Do fraszek" (II, 29): W tej fraszce, zaczynającej się od słów „Nie chcę, żebyście kogo źle wspominać miały […] Niechaj karta występom, nie personom łaje!”, poeta podkreśla swoje podejście do krytyki literackiej, która powinna skupić się na działaniach a nie na osobach. To dydaktyczne podejście ma na celu promowanie mądrości i moralności, jednocześnie unikając osobistych ataków, co było zgodne z renesansową humanistyczną filozofią.

"Na fraszki" (II, 39): „Wy tedy, co kto lubi, moi towarzysze, / Pijcie, grajcie, miłujcie - Jan fraszki niech pisze!” to cytat podkreślający różnorodność tematyczną fraszek i ich zdolność do zaspokajania różnych upodobań odbiorców. Fraszki Kochanowskiego odzwierciedlają wszechstronność jego zainteresowań i mistrzowskie opanowanie różnorodnych form literackich, co czyni jego twórczość wyjątkową i uniwersalnie interesującą.

W kontekście epokowym, autotematyczne fraszki Kochanowskiego czerpią z bogatej tradycji literackiej antyku, takiej jak „Antologia grecka” czy twórczość Marcjalisa, które były dobrze znane renesansowym humanistom. Jego fraszki, choć krótkie, celnie wychwytują ducha renesansu, który stawiał na dialog i dyskusję intelektualną. Krótka forma literacka w renesansie była szczególnie ceniona za swoją zwięzłość i precyzję, umożliwiając szybką wymianę myśli i koncepcji.

"Na nowe fraszki" (II, 89): „Nic teraz po mych fraszkach, bo insze nastały [...]”, to fraszka, która powstała w kontekście biurokratycznych realiów kancelarii królewskiej. Porównanie fraszek do biurokratycznych dokumentów ukazuje ironię i kontrast pomiędzy sztuką literacką a codziennymi obowiązkami administracyjnymi, podkreślając trudności twórczości poety w obszarach poza literackimi.

Fraszki o różnorodności (III, 39): „Fraszki tu niepoważne z statkiem się zmieszały; […]” to metafora „sklepu”, która ma na celu pokazanie różnorodności tematycznej fraszek. Sklep pełen różnych towarów symbolizuje fraszki jako różnorodne intelektualne i artystyczne produkty, przeznaczone dla różnych odbiorców.

III. Zakończenie

Jan Kochanowski, jako prekursor i mistrz fraszki, zainspirował kolejne pokolenia polskich poetów, a jego fraszki pozostają aktualne i wpływowe do dziś. Jego twórczość jest przykładem, jak można łączyć formę literacką z głęboką refleksją nad ludzką egzystencją, co czyni jego dzieła nieśmiertelnymi.

Na zakończenie, cytat z fraszki „Do Muz”: „[…] a ja, jako bogaty kupiec w sklepie wielkim, / Rozkładam swe towary cudzoziemcom wszelkim” podkreśla tezę, że poezja Kochanowskiego ma wartość uniwersalną. Jego fraszki, będące swoistym „towarem”, przemawiają do czytelników z różnych epok i kultur, udowadniając tym samym trwałość i uniwersalność literackiego dziedzictwa poety.

Bibliografia

Bibliografia przedmiotowa: - Miłosz, Czesław. „Historia literatury polskiej”. Paryż: Instytut Literacki, 1969. - Bieńkowski, Tadeusz. „Jan Kochanowski: życie i twórczość”. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1985. - Żurowski, Maciej. „Poetyka fraszek”. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1975. - Kubiak, Zygmunt. „Literatura Grecji i Rzymu”. Warszawa: Prószyński i S-ka, 1999.