Motyw samotności powinien wybranych utworach literackich. Obraz człowieka samotnego i odrzuconego w literaturze.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.08.2024 o 12:17

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 23.08.2024 o 11:34

Motyw samotności w wybranych utworach literackich - obraz człowieka samotnego i odrzuconego w literaturze

Motyw samotności to jeden z najbardziej uniwersalnych i powszechnych tematów literackich, przekraczający granice geograficzne i kulturowe. Czytając utwory literackie różnych epok, można dostrzec, że samotność jest przedstawiana w różnoraki sposób. Jedni, jak Ryszard Riedel, opisują ją jako "straszną trwogę", inni, jak Adam Mickiewicz, widzą w niej "mistrzynię mędrców". James Joyce natomiast stwierdza, że człowiek, choć za życia sam może wykopać swój grób, zawsze potrzebuje kogoś, kto go pochowa. W tych różnorodnych wizjach samotności możemy dostrzec zarówno tragedię i lęk, jak i pozytywne wartości — refleksję i mądrość.

W związku z tym rodzi się pytanie, czy życie w zupełnej samotności poza społeczeństwem ma sens i wartość? By znaleźć odpowiedź, przeanalizuję motyw samotności w trzech wybranych utworach literackich: "Antygona" Sofoklesa, "Kordian" Juliusza Słowackiego i "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego. Każdy z tych utworów prezentuje inny aspekt samotności i odrzucenia, pozwalając nam na głębsze zrozumienie tego uniwersalnego problemu.

Część pierwsza: Samotność z wyboru – Antygona

Antygona staje przed wewnętrznym konfliktem: miłość do brata kontra wola Kreona. Z jednej strony mamy tu głęboką, rodzinną lojalność i wierność religijnym wartościom, z drugiej zaś nakazy i zakazy władzy świeckiej. Antygona decyduje się na pochowanie brata, ponieważ uważa to za swój moralny i religijny obowiązek. Działanie to pokazuje jej niezłomność i gotowość do poświęcenia wszystkiego dla wyższych wartości.

Samotność Antygony jest konsekwencją jej wyboru. Społeczeństwo tebańskie, a przede wszystkim Kreon, nie akceptują jej decyzji. Odrzucenie przez najbliższych i społeczeństwo sprawia, że Antygona staje się samotna. Nie uzyskuje wsparcia nawet od swojej siostry Ismeny, która od początku sprzeciwiała się planowi pochówku.

Skutki tej samotności są tragiczne. Antygona zostaje skazana na śmierć, ale mimo tego jej wierność własnym wartościom sprawia, że umiera z czystym sumieniem, moralnie zwyciężając. Jej samotność nie jest jedynie źródłem cierpienia, ale również głębokiej refleksji i mądrości.

Część druga: Samotność wynikająca z niezrozumienia – Kordian

Kordian odczuwa samotność na wielu płaszczyznach. Jest wrażliwy i lęka się odrzucenia, co potęguje jego nieszczęśliwa miłość do Laury. Niezrozumiany przez otoczenie, czuje się niemal całkowicie odcięty od wspólnoty. Próba samobójcza, na którą się decyduje, jest wyrazem jego głębokiej desperacji i przejawem samotności, która stała się dla niego nieznośna.

Podróż Kordiana przez Europę w celu znalezienia sensu życia jest symbolem poszukiwania samego siebie. W trakcie tej podróży Kordian odkrywa swój cel – walkę o wolność ojczyzny. Jednak samotność nadal mu towarzyszy, gdyż jego odmienność i intensywne pragnienia często nie znajdują zrozumienia nawet wśród spiskowców przygotowujących zamach na cara.

Negatywne aspekty samotności Kordiana są widoczne w jego działaniach i decyzjach. Odrzucenie przez ludzi, którzy powinni być jego sprzymierzeńcami, prowadzi go do coraz większej izolacji. Nieudana próba zamachu na cara jest przegraniem zarówno na polu działania, jak i własnych przekonań moralnych, co potęguje jego poczucie odosobnienia.

Mimo tych tragicznych doświadczeń, Kordian stara się walczyć z własną samotnością, co sprawia, że jego postać jest pełna sprzeczności i dylematów moralnych. Walcząc ze swoimi demonami, Kordian pokazuje, jak samotność i lęk przed nią mogą wpłynąć na człowieka.

Część trzecia: Samotność jako produkt światopoglądu – Raskolnikow

Raskolnikow tworzy własną teorię nadludzi, uzasadniającą jego prawo do decydowania o losach innych osób. Uważa się za jednostkę wybitną, stojącą ponad normalnymi ludźmi i ich normami moralnymi. W efekcie odizolowuje się od społeczeństwa, rodziny i nawet tych, którzy go kochają.

Samotność Raskolnikowa wynika z jego światopoglądu i czynów. Społeczeństwo nie akceptuje jego postępowania, co prowadzi do jego wyobcowania. Ciągłe poczucie winy i wyrzuty sumienia sprawiają, że Raskolnikow coraz głębiej pogrąża się w samotności. Jego czyny odrzucają go zarówno od rodziny, jak i od społeczeństwa, co sprawia, że znajduje się w sytuacji bez wyjścia.

W końcu Raskolnikow znajduje wsparcie w Sonii, która pomaga mu zaakceptować winę i wyznać swoje przestępstwo. Jej ciepło i oddanie stają się dla niego ratunkiem i możliwością odbudowania więzi z innymi ludźmi. Mimo to samotność Raskolnikowa pozostaje jedną z kluczowych kwestii w powieści, ukazując, jak izolacja może wynikać z konfliktów wewnętrznych i błędnych światopoglądów.

Podsumowanie

Samotność, choć może prowadzić do refleksji i mądrości, w większości przypadków jest źródłem cierpienia i lęku. W literaturze motyw ten ukazuje różne aspekty ludzkiej psychiki i potrzeby akceptacji oraz zrozumienia. Człowiek, nawet w swojej sile i niezależności, potrzebuje wsparcia drugiej osoby, gdyż nie jest samotną wyspą.

Motyw samotności w literaturze jest więc uniwersalny i wciąż aktualny. Ukazuje, jak ważne są dla człowieka relacje międzyludzkie oraz jakie mogą być skutki ich braku. Literatura nie tylko odzwierciedla nasze lęki i pragnienia, ale również pomaga nam je zrozumieć i znaleźć rozwiązania, co jest niezwykle cenne w dzisiejszym, pędzącym świecie.

Kończąc refleksję nad samotnością w literaturze, warto przypomnieć, że „żaden człowiek nie jest samotną wyspą”. Nawet najmocniejsze jednostki potrzebują choćby jednej pokrewnej duszy, która stanie obok nich w trudnych chwilach.