Interpretacja wiersza kazimierza przerwy-tetmajera „koniec wieku xix”
Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 27.08.2024 o 8:45
Rodzaj zadania: Wypracowanie
Dodane: 27.08.2024 o 8:26
Streszczenie:
Epoka Młodej Polski (1890-1900) to czas duchowych przemian, pesymizmu i dekadentyzmu, najlepiej oddany w wierszu Tetmajera "Koniec wieku XIX". ?️
Epoka Młodej Polski, która rozciągała się w Polsce od lat 1890 do około 1900 roku, to czas niezwykły i pełen kontrowersji, zarówno z punktu widzenia literatury, jak i kultury oraz filozofii. Był to czas nieprzepełniony znaczącymi wydarzeniami historycznymi czy politycznymi, a mimo to obfitował w głębokie przemiany duchowe i intelektualne. Właśnie w tej epoce doszło do starcia dwóch wielkich idei: pozytywizmu i młodopolskich tendencji. Pozytywiści, którzy stawiali na naukę, pracę u podstaw i praktyczne podejście do życia, musieli ustąpić miejsca nowym prądom, które wnosiły ze sobą dekadentyzm, pesymizm oraz poszukiwanie innej, bardziej wyrafinowanej formy wypowiedzi.
Postawa młodopolan była wyrazem nie tyle buntu wobec pozytywistycznych ideałów, ile głębokiego rozczarowania rzeczywistością. Charakteryzowała się ona negacją dotychczasowych wartości oraz przekonaniem o upadku kultury i moralności. Dekadent, jako reprezentant tej epoki, to człowiek, który odczuwał niezwykle silnie zarówno złożoność swojego czasu, jak i jego przemijalność. Nie ufał nowoczesności ani kapitalizmowi, które widział jako źródła nieszczęścia i moralnego rozkładu. Sytuacja polityczna Polski, podzielonej między trzy zaborcze mocarstwa, tylko potęgowała poczucie zagrożenia i bezsilności.
Analiza wiersza
Kazimierz Przerwa-Tetmajer, jeden z najważniejszych twórców epoki Młodej Polski, podjął w swoim wierszu "Koniec wieku XIX" tematykę, która doskonale oddaje nastroje i przemyślenia człowieka przełomu wieków. Już sam tytuł sugeruje, że mamy do czynienia z refleksją nad końcem pewnej epoki, z rozważaniami pełnymi pesymizmu i melancholii.Podmiot liryczny w wierszu reprezentuje szerokie grono ludzi żyjących na przełomie XIX i XX wieku, o czym świadczą słowa "zostało nam" i "wszystko wiemy". Jego wypowiedź jest jakby ogólnym głosem pokolenia, które zmaga się z niedogodnościami swoich czasów. Doniosłość i wszechogarniający pesymizm widać także w apostrofie do "człowieka końca wieku". Podmiot liryczny, utożsamiając się z odbiorcami, ukazuje degradację jednostki, jej poczucie nędzności i nieznaczenia w obliczu wielkich przemian.
Kontekst filozoficzny i literacki
"Konice wieku XIX" jest wyrazem filozofii Artura Schopenhauera, który propagował wszechogarniający pesymizm i poczucie bezsensu życia. W jego myśli dominowało przekonanie, że egzystencjalny ból jest naturalnym stanem człowieka. Tetmajer zainspirowany tymi ideami przekłada je na język poezji, ukazując egzystencjalny ból i rezygnację swoich czasów.Dekadentyzm poetycki, który wprowadza autor, charakteryzuje się z kolei brakiem możliwości wyboru postawy życiowej. Właśnie dlatego podmiot liryczny wylicza różne postawy, z których żadna nie daje satysfakcji ani rozwiązania trudnej sytuacji. Atmosfera wiersza jest przesiąknięta melancholią, smutkiem i bólem. Użycie negatywnie nacechowanych słów, takich jak "skaleczy", "przekleństwo", "szyderstwo", podkreśla pesymistyczny nastrój utworu. Naturalistyczny język jest tu dodatkowym środkiem wyrazu, który sprawia, że poezja staje się bardziej realistyczna, niemal brutalna w swoim wyrazie.
Struktura wiersza
Wiersz podzielony jest na cztery zwrotki, każda z nich ukazuje przeżycia dekadenta i rozważania nad kondycją ludzką u schyłku XIX wieku. Forma utworu jest jednolita, ale wyróżnia się ostatnia strofa, która wprowadza ton liryki wyznania. Monolog wewnętrzny podmiotu lirycznego, będący swego rodzaju introspekcją, sprawia, że wiersz ma charakter bardzo osobisty, choć adresowany jest do szerokiego grona odbiorców.Stylistyczne środki, jakie zastosował Tetmajer, w tym nagromadzenie przenośni i negatywnych skojarzeń, epitety tworzące aurę przygnębienia, jak choćby "słabe ramiona" czy "największe z szyderstw", doskonale oddają nastroje końca XIX wieku. Pytania retoryczne, takie jak "Przekleństwo?", "Rozpacz?", "Ironia?", oraz znaki interpunkcyjne – trzykropki sygnalizujące zamyślenie – dodają utworowi głębi i podkreślają jego refleksyjny charakter.
Szczegółowa analiza poszczególnych zwrotek
Pierwsza zwrotka wiersza jest swoistą negacją tradycyjnych reakcji na cierpienie i rozczarowanie. Podmiot liryczny pyta retorycznie: "Przekleństwo? czy ironia? co w końcu kończy nasze przemijanie?". W ten sposób odrzuca zarówno przekleństwo, jako zbyt barbarzyńskie, jak i ironię, będącą wyrazem nieuzasadnionego szyderstwa.Druga zwrotka przedstawia propozycję wzgardy, która zostaje jednak szybko zanegowana jako głupota. Rozpacz także zostaje odrzucona, ponieważ prowadzi do samobójstwa, co jest postrzegane jako akt ostatecznej rezygnacji, niegodny człowieka końca wieku, który mimo wszystko pragnie znaleźć choćby najmniejszy sens w swoim istnieniu.
Trzecia i czwarta zwrotka wprowadzają kolejne propozycje rozwiązania: walkę i rezygnację. Jednakże żadna z tych postaw nie jest satysfakcjonująca dla podmiotu lirycznego. Byt przyszły, jako możliwe wyjście, także jest oceniany negatywnie, co potwierdza głęboko pesymistyczny ton utworu.
Wyjątkowość ostatniej strofy polega na zmianie tonu i wprowadzeniu liryki wyznania. Podsumowując swoje cierpienia, podmiot kończy stwierdzeniem, że jedynym możliwym rozwiązaniem jest bierność i milczenie. Jest to jakby ostateczna kapitulacja w obliczu beznadziejności świata, który nie oferuje żadnego ukojenia dla duszy.
Wnioski i podsumowanie
„Koniec wieku XIX” Kazimierza Przerwy-Tetmajera można więc uznać za antumanifest pokoleniowy. Poet poruszając się pomiędzy różnymi rozwiązaniami, koniec końców dochodzi do wniosku, że żadna z możliwych postaw życiowych nie jest zadowalająca. Wiersz jest przepełniony negacją, bezradnością i zagubieniem, oddając tym samym ogromne poczucie zagłady i strach przed przyszłością. Mamy tu do czynienia z pełnią filozofii Schopenhauera, która odbija się w wierszu w formie wszechobecnego pesymizmu i negatywnych emocji.Tetmajer, jako poeta końca XIX wieku, doskonale ukazał wnętrze człowieka swojej epoki, jego ból i rozterki. W wierszu widzimy także brak możliwości ukojenia duszy, przez co utwór nawiązuje do poprzednich epok, zwłaszcza romantyzmu i pozytywizmu, ukazując jednak przewagę pesymizmu typowego dla filozofii młodopolskiej.
W późniejszej twórczości Tetmajera widać, jak poeta próbuje znaleźć ukojenie w nirwanie, co było częstym motywem w czasach Młodej Polski. Wiersz "Rozkosz – zapomnienia" może być interpretowany jako próba poszukiwania tego ukojenia.
Ocena nauczyciela:
Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 27.08.2024 o 8:45
O nauczycielu: Nauczyciel - Marcin T.
Od 13 lat pracuję w liceum i przygotowuję do matury, a młodszych uczniów — do egzaminu ósmoklasisty. Uczę planowania, selekcji przykładów i konsekwentnego stylu, który zdobywa punkty. Na lekcjach jest rzeczowo i spokojnie, pracujemy na konkretnych kryteriach. Uczniowie cenią przewidywalność, porządek i poczucie kontroli nad tekstem.
Doskonała analiza wiersza „Koniec wieku XIX”.
Komentarze naszych użytkowników:
Oceń:
Zaloguj się aby ocenić pracę.
Zaloguj się