Wiersze „Koniec wieku XIX” Kazimierza Przerwy – Tetmajera i „Schyłek wieku” Wisławy Szymborskiej – analiza porównawcza.
Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.07.2024 o 12:59
Rodzaj zadania: Analiza
Dodane: 9.07.2024 o 12:30
Streszczenie:
Analiza porównawcza wierszy Tetmajera i Szymborskiej ukazuje pesymizm i bezradność człowieka wobec losu. Oba utwory niosą refleksje nad sensem życia i przyszłością, łącząc wieki i epoki. ?
Analiza porównawcza wierszy „Koniec wieku XIX” Kazimierza Przerwy-Tetmajera i „Schyłek wieku” Wisławy Szymborskiej
---1. Wprowadzenie
A. Kontekst historyczny i literacki W okresie schyłku XIX wieku ludzkość stawała przed nowymi wyzwaniami i problemami, które prowadziły do głębokich refleksji nad sensem bytu i przyszłością. Literacko ten czas obfitował w dzieła dekadenckie, przepełnione pesymizmem i melancholią. Kazimierz Przerwa-Tetmajer, jeden z głównych przedstawicieli Młodej Polski, tworzył w kontekście kryzysu wartości i poczucia bezsensu, które ogarniały społeczeństwo. Z kolei Wisława Szymborska, laureatka Nagrody Nobla, pisała swoje utwory w późniejszym okresie XX wieku, w czasach przełomu, zimnej wojny i globalnych zmian społecznych. Oba wiersze, choć pisane w różnych kontekstach historycznych, niosą ze sobą podobne emocje i refleksje nad człowiekiem i jego losem.B. Główne motywy i pesymistyczny klimat Wiersze „Koniec wieku XIX” Kazimierza Przerwy-Tetmajera i „Schyłek wieku” Wisławy Szymborskiej łączy pesymistyczny i smutny klimat. Obydwa utwory przedstawiają dekadenckie podejście do rzeczywistości: rozczarowanie, smutek i brak nadziei na poprawę sytuacji są motywami dominującymi. Dekadentyzm, literacki prąd końca XIX i początku XX wieku, skupiał się na poczuciu upadku, beznadziei i pesymizmu, co znajduje odzwierciedlenie w analizowanych wierszach.
---
2. Analiza tematyczna i nastrojowa
A. Tematyka utworów W „Koniec wieku XIX” Tetmajera spotykamy się z gorzką refleksją nad mijającą epoką. Autor podkreśla rozczarowanie i poczucie bezsensu, które towarzyszyło ludziom jego czasów. Wyraźny jest brak stałych wartości i niepewność co do przyszłości. Podmiot liryczny mówi o poczuciu bezradności i bezcelowości wysiłków: „I nie ma zgoła rzeczy, cóż cię błogości ciszą.” W „Schyłku wieku” Szymborskiej temat jest podobny, choć kontekst historyczny odległy. Autorka ukazuje rozczarowanie i smutek związany z mijającym wiekiem XX. Świat ukazany jest jako miejsce pełne cierpień i niespełnionych nadziei: „Nasz XX wiek był wiekiem szczególnym”. Wskazuje na brak stałych wartości, które mogłyby dać oparcie człowiekowi, podobnie jak u Tetmajera.B. Pesymizm i bezsens Oba utwory przedstawiają człowieka jako bezradnego wobec losu. W wierszu Tetmajera temat ten jest pokazany w kontekście filozoficznym i moralnym, natomiast u Szymborskiej jest to bardziej bezpośrednie i konkretnie osadzone w rzeczywistości. Tetmajer pisze o niemożności osiągnięcia szczęścia i zdeterminowaniu przez czynniki zewnętrzne: „Wszystko zawisło na włóczni złego i cierpienia”. Szymborska natomiast przedstawia bezradność i wręcz ironiczne podejście do prób znalezienia sensu: „Jak żyć – spytał mnie w liście ktoś”.
---
3. Stylistyka i struktura wierszy
A. Struktura i forma „Koniec wieku XIX” Wiersz Tetmajera jest napisany w formie sylabotonicznej, ma regularną strukturę stroficzną i trzynastozgłoskowiec. Jest to forma bardzo uporządkowana, której wzory i rymy, w tym rymy okalające, nadają rytm i harmonię. Regularność tej formy może kontrastować z chaosem i brakiem sensu, o którym mówi podmiot liryczny, co tylko potęguje uczucie niemocy i pesymizmu.B. Struktura i forma „Schyłek wieku” Wiersz Szymborskiej cechuje się nierównością strof, brakiem rymów i nierówną ilością sylab w wersach. Taka forma może wydawać się bardziej chaotyczna i nieuporządkowana, co doskonale oddaje nastroje i emocje zawarte w utworze. Brak regularności w formie odzwierciedla nieciągłość i nieprzewidywalność ludzkiego życia oraz losu.
---
4. Środki stylistyczne
A. Tetmajer - wyszukane epitety W utworze Tetmajera znajdziemy wiele wyszukanych epitetów, które nadają wierszowi głębię i literacką ornamentykę. Przykłady takie jak „zagasłe słońca” czy „włócznia złego” podkreślają mroczny i przesycony pesymizmem klimat. Epitety te tworzą obraz świata, który jest beznadziejny i pogrążony w mroku.B. Szymborska - język bardziej konkretny i prosty Język użyty przez Szymborską jest bardziej konkretny i prosty, co może powodować, że przekaz jest bardziej bezpośredni i zrozumiały. Autorka wykorzystuje personifikacje, takie jak „Nadzieja / to już nie jest ładna dziewczyna”, co nadaje wierszowi nowoczesności i jednocześnie podkreśla ironię. Prostota języka oraz bezpośrednie nazywanie rzeczy i problemów czyni wiersz bardziej refleksyjnym i cielesnym.
---
5. Motywy filozoficzne
A. Wpływy filozofii Schopenhauera Zarówno Tetmajer, jak i Szymborska, czerpią inspiracje z filozofii Schopenhauera, który mówił o niemożności osiągnięcia prawdziwego szczęścia przez człowieka. W „Koniec wieku XIX” widoczny jest motyw zdeterminowania człowieka przez zewnętrzne czynniki i instynkty, co powoduje, że jest on skazany na cierpienie. „Cóż na to poradzi człowiek?” – to pytanie Tetmajera pokazuje brak kontroli człowieka nad swoim losem.W „Schyłku wieku” Szymborskiej zderzamy się z podobnym podejściem, gdzie człowiek jest bezradny wobec otaczającej go rzeczywistości: „Nikt nam nie było oszczędzone". Filozofia Schopenhauera, mówiąca o nieustannym cierpieniu i frustracji ludzkiej egzystencji, jest wyraźnie obecna w obu utworach.
---
6. Podmiot liryczny
A. Podmiot liryczny jako zbiorowość W wierszu Tetmajera podmiot liryczny często występuje w imieniu zbiorowości, używając zwrotów „nam”. Odnosząc się do społeczeństwa jako całości, „Każdy z nas nosi coś w sobie” ukazuje wspólne doświadczenie egzystencjalnego kryzysu.W wierszu Szymborskiej podmiot liryczny także odnosi się do zbiorowości, mówiąc o „naszym” wieku XX, co wskazuje na kolektywne przeżycia i doświadczenia pokolenia. Fragment „nasz XX wiek” implikuje pewien wspólny mianownik doświadczeń, mimo że indywidualne podejście może różnić się znacząco.
B. Osamotnienie i bezradność Osamotnienie i bezradność są motywem przewodnim obu wierszy. U Tetmajera czytamy o człowieku, który, mimo że jest częścią społeczeństwa, czuje się osamotniony: „głowę zwiesił niemy”. Jest to metaforyczne przedstawienie bezradności wobec losu.
Szymborska natomiast w sposób bardziej bezpośredni odwołuje się do indywidualnego doświadczenia osamotnienia i bezradności: „Jak żyć - spytał mnie w liście ktoś / kogo ja zamierzałam spytać / o to samo”. W tych słowach jest zawarta ironia oraz refleksja nad ludzką niepewnością i poszukiwaniem sensu.
---
7. Różnice i podobieństwa między utworami
A. Pesymistyczne podejście do przyszłości Obydwa utwory dzielą pesymistyczne podejście do przyszłości. Tetmajer swoją refleksję osadził na przełomie stulecia, kiedy to nadciągające zmiany budziły niepokój i sceptycyzm. „Jesteśmy prochem i niczym / na co dzień myśląc, że jesteśmy czym”. Wskazuje tutaj na brak stałych wartości i sensu.Szymborska posługuje się podobnym tonem, ale jej refleksje są bardziej osadzone w realiach XX wieku i jego zawirowań: „Nikt nam nie obiecywał, że będzie lekko”. Obrazuje to ciężar doświadczeń i pesymistyczne prognozy na przyszłość.
B. Różnice w języku i formie Główne różnice między wierszami dotyczą stylu i formy. Tetmajer posługuje się bardziej tradycyjnym stylem, z wyszukanymi epitetami i regularną formą, co nadaje jego wierszowi klasycznego charakteru. Szymborska natomiast wybiera nowoczesny styl, bardziej bezpośredni język i nieregularną formę, co sprawia, że jej wiersz jest bardziej surowy i aktualny.
---
8. Wnioski
A. Podsumowanie głównych punktów Zarówno „Koniec wieku XIX” Kazimierza Przerwy-Tetmajera, jak i „Schyłek wieku” Wisławy Szymborskiej oddają pesymistyczny klimat i refleksje nad zmieniającymi się czasami. Obydwa utwory są przejawem dekadentyzmu i wpływów filozofii Schopenhauera, które podkreślają bezradność człowieka wobec losu i brak stałych wartości w życiu.B. Przemyślenia osobiste Wspólne lęki i rozterki ludzkie, niezależnie od epoki, świadczą o uniwersalności problemów egzystencjalnych. Szacunek dla umiejętności obydwu poetów w wyrażaniu takich prawd daje do myślenia, jak niewiele zmieniło się w ludzkich uczuciach i troskach na przestrzeni wieków. To refleksja, że mimo postępu cywilizacyjnego, pewne przeżycia i emocje pozostają stałe i uniwersalne.
---
Ocena nauczyciela:
Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.07.2024 o 12:59
O nauczycielu: Nauczyciel - Agnieszka R.
Mam 11‑letnie doświadczenie w pracy w szkole średniej i w przygotowaniu do egzaminów. Uczę, jak czytać teksty ze zrozumieniem, budować argumenty i pisać spójne, logiczne prace pod wymagania matury i egzaminu ósmoklasisty. Na zajęciach łączę ćwiczenia warsztatowe z krótkimi, klarownymi wskazówkami, by każdy wiedział, od czego zacząć i jak kończyć wypowiedź. Uczniowie często mówią, że dzięki temu łatwiej im „usłyszeć własny głos” w tekście i uporządkować myśli.
Praca wykonana na bardzo wysokim poziomie, zawierająca głęboką analizę porównawczą wierszy dwóch wybitnych poetów.
Komentarze naszych użytkowników:
Oceń:
Zaloguj się aby ocenić pracę.
Zaloguj się