Wolna i zniewolona, w marzeniach i w rzeczywistości, ale zawsze Polska. Ukaż walkę literatów polskich o wolną i niepodległą ojczyznę w różnych epokach.

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 31.08.2024 o 11:41

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 30.08.2024 o 14:40

„Bez tej miłości można żyć, mieć serce suche jak orzeszek” - te słowa Wisławy Szymborskiej z "Gawędy o miłości ziemi ojczystej" oddają sedno najgłębszej emocji, jaką jest miłość do ojczyzny. Patriotyzm to wartość uniwersalna, przekazywana od pokoleń, która definiuje silne więzi emocjonalne z krajem rodzinnym, tradycją, kulturą i historią. Ojczyzna to jak „rodzinny dom”, wspólnota ludzi dzielących te same wartości i ideały, choć różnie postrzegana przez różnych obywateli. W polskiej literaturze, od renesansu po współczesność, literaci pełnili niezwykle ważną rolę w utrzymaniu i odzyskiwaniu niepodległości Polski, walcząc piórem za swoją ojczyznę.

W renesansie Polska przeżywała swój „złoty wiek”, czas wzrostu gospodarczego i międzynarodowego znaczenia, ale zarazem borykała się z licznymi problemami wewnętrznymi. Andrzej Frycz Modrzewski w swoim dziele „O poprawie Rzeczypospolitej” zawarł analizy i postulaty dotyczące reform, skupiając się na sprawiedliwości prawa, reformach kościelnych i wojskowych. Frycz Modrzewski krytykował nierówności społeczne i niesprawiedliwość prawa, postulując silniejszą władzę królewską i ochronę najuboższych. Z kolei Piotr Skarga, w swoich „Kazaniach sejmowych”, używając wzorców retoryki analizował społeczeństwo, przestrzegając przed zagrożeniami dla Rzeczypospolitej, takimi jak zrywanie sejmików czy niespełniane obowiązków wobec państwa. Wbijał w świadomość społeczną przestrogę o tonącym okręcie, jako metaforę społeczeństwa. Jan Kochanowski w „Pieśniach” i „Odprawie posłów greckich” ostrzegał przed nieodpowiedzialnością szlachty, wykorzystując dramat antyczny jako przestrogę polityczną.

Barok to okres chaosu spowodowanego licznymi wojnami i rozwojem ideologii sarmackiej. Sarmaci ukazywani są jako ksenofobiczni, nacjonalistyczni, leniwi i skłonni do pijaństwa. Wacław Potocki krytykował negatywne cechy szlachty w swoich wierszach „Nierządem Polska stoi”, „Veto albo nie pozwalam”, „Zbytki polskie” oraz „Pospolite ruszenie”. W „Transakcji wojny chocimskiej” manifestował jednak wiarę w polski patriotyzm i heroizm, oddając hołd walczącym za ojczyznę.

Oświecenie przyniosło filozofię racjonalizmu oraz potrzebę reform politycznych. Monarchia oświeceniowa wprowadzała reformy administracyjne, gospodarcze i edukacyjne. Stanisław Konarski poprzez działalność edukacyjną w Collegium Nobilium i reformę oświatową miał na celu kształtowanie młodzieży w duchu patriotyzmu. W „O skutecznym rad sposobie” postulował zniesienie liberum veto i krytykował mentalność szlachecką. Hugo Kołłątaj i Stanisław Staszic promowali sojusz szlachty i mieszczaństwa, krytykując magnaterię oraz proponując programy reform.

Romantyzm przyniósł narodziny idei mesjanizmu narodowego, postrzegającej Polskę jako naród wybrany przez Boga, z cierpieniem jako drogą do wyzwolenia. Adam Mickiewicz w „Dziadach” części III eksplorował ideę mesjanizmu poprzez postać Konrada, a scena Salonu warszawskiego ukazywała konspirację w sercu narodu. „Pan Tadeusz” Mickiewicza portretował Polaków jako buntowników emigrujących z ojczyzny. Juliusz Słowacki wprowadził ideę winkerliedyzmu, zaś Zygmunt Krasiński w „Nie-boskiej komedii” ukazał prowidencjonalizm.

Pozytywizm zmienił podejście do patriotyzmu, kładąc nacisk na pracę organiczną, edukację chłopstwa, asymilację Żydów i emancypację kobiet. Eliza Orzeszkowa w „Nad Niemnem” oddała hołd powstańcom poprzez pamięć o nich, a praca na roli jawiła się jako forma walki narodowej. Nowela „A.B.C.” promowała edukację jako środek walki o tożsamość narodową. Maria Konopnicka w „Rocie” zainspirowała pokolenia, stawiając na pierwszym planie motyw języka, historii i religii. „Contra spem spero” Konopnickiej wyrażało wiarę w odrodzenie Polski mimo przeciwności.

Literatura po odzyskaniu niepodległości i w czasie okupacji w latach dwudziestolecia międzywojennego oraz II wojny światowej przedstawiała narastającą niestabilność polityczną i heroizm narodu. Krzysztof Kamil Baczyński i Tadeusz Gajcy tworzyli poezję przepełnioną dramatyzmem czasu wojny, stając się ikonami literatury okupacyjnej. Okres PRL-u to czas zniewolenia przez ZSRR i nieustannych walk o tożsamość narodową, znaczony protestami, jak te studentów w marcu 1968 roku.

Współczesna literatura po 1989 roku wraca do tematyki patriotycznej, reflektując nad tożsamością narodową w nowych realiach. Wisława Szymborska w „Gawędzie o miłości ziemi ojczystej” prostym wyrazem oddała głębię miłości do kraju, podkreślając jej nieodzowność w ludzkiej tożsamości.

Podsumowując, rola literatów w walce o niepodległość Polski była nieoceniona. Literatura była i jest narzędziem mobilizacji społeczeństwa, reformy i utrzymania etosu narodowego. Współczesny patriotyzm kontynuuje tradycje literackie poprzednich epok, skłaniając do refleksji oraz poszanowania dziedzictwa narodowego. Biorąc pod uwagę współczesne realia, literatura nadal staje się kluczowym elementem w formowaniu tożsamości narodowej i umacnianiu patriotyzmu w młodym pokoleniu, stanowiąc o przyszłości kraju.