Samotność — zrządzenie losu czy świadomy wybór? Analiza na podstawie „Antygona”, innego utworu literackiego oraz wybranego kontekstu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: wczoraj o 14:19

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 16.01.2026 o 10:06

Samotność to zjawisko, które może być zarówno przekleństwem, jak i wyborem. Analizując literaturę, można znaleźć przykłady bohaterów, którzy zostają samotni z powodu zrządzenia losu, ale także tych, którzy wybierają tę drogę świadomie. Opierając się na tragedii „Antygona” Sofoklesa oraz muzycznym utworze „Samotność” Edwarda Stachury, spróbuję odpowiedzieć na pytanie: czy samotność jest zrządzeniem losu czy świadomym wyborem?

Antygona, bohaterka dramatu Sofoklesa, to postać, której samotność jest wynikiem zarówno zrządzenia losu, jak i świadomego wyboru. Tragiczne wydarzenia rodziny Labdakidów wydają się naznaczać jej życie już od samego początku. Jej ojciec, Edyp, po odkryciu prawdy o swoim pochodzeniu i dokonanych zbrodniach, oślepia się i odchodzi z miasta, pozostawiając dzieci w niepewności. Antygona traci matkę, a bracia giną w bratobójczej wojnie.

Jednak najbardziej znamienny dla analizowanej problematyki jest moment, w którym Antygona decyduje pochować brata Polinejkesa wbrew rozkazowi króla Kreona. Antygona wie, że konsekwencją jej czynu będzie zostanie skazaną na śmierć i, co za tym idzie, stanie się skazańcem, odizolowaną od społeczności. Jest to akt świadomego wyboru samotności w imię wyższych wartości - poszanowania boskich praw i lojalności rodzinnej. Jej samotność staje się wyborem, który jednak nie jest ani łatwy, ani jednoznaczny. Widać tu dramatyczną złożoność wyboru pomiędzy lojalnością wobec rodziny a podporządkowaniem się władzy państwowej.

Podobny motyw samotności jako świadomego wyboru można odnaleźć w poezji Edwarda Stachury, szczególnie w jego utworze „Samotność”. Autor, którego życie i twórczość były naznaczone poszukiwaniem sensu i walką ze sobą, często mierzył się z tematem izolacji i odosobnienia. W wierszu „Samotność” Stachura przedstawia samotność jako stan wewnętrznej koncentracji, przyzwolenie na oddalenie się od świata zewnętrznego, by dotrzeć do głębi własnego "ja".

Poezja Stachury ukazuje samotność nie jako stan cierpienia, lecz raczej jako wybór introspekcji i kontemplacji. "Samotność" staje się dla podmiotu lirycznego narzędziem do zrozumienia siebie, do podróży w głąb własnej duszy. W przeciwieństwie do Antygony, której samotność ma zewnętrzne konsekwencje i jest związana z niezgodą na niesprawiedliwość i moralnym imperatywem, wiersz Stachury skupia się na wewnętrznym procesie, który nie zawsze jest zrozumiany przez innych, ale jest niezbędny dla samorozwoju i odkrywania prawdziwej tożsamości.

W jeszcze inny sposób temat samotności można analizować w kontekście filozofii egzystencjalnej, szczególnie w odniesieniu do myśli Sørena Kierkegaarda. Według Kierkegaarda samotność jest nieodłącznym elementem ludzkiej egzystencji. Jest ona wynikiem wolnego wyboru jednostki, która tym samym staje się świadoma swojej indywidualności i odrębności w świecie. Kierkegaard podkreśla, że człowiek, decydując się na życie w prawdzie, musi często stawić czoła samotności, jako że wybór autentycznego życia wiąże się z odrzuceniem konwencji społecznych i obyczajowych.

Porównując te trzy konteksty – literacki dramat Sofoklesa, poezję Stachury oraz filozofię Kierkegaarda, jasno widać, że samotność może pojawiać się zarówno jako nieuniknione zrządzenie losu, jak i skutek świadomego wyboru. W przypadku Antygony samotność jest wpisana w tragiczną naturę jej losu, ale jednocześnie staje się świadomym wyborem, który podkreśla jej moralną niezłomność. Stachura natomiast przedstawia samotność jako kreatywną moc, niezbędną do samopoznania, podczas gdy Kierkegaard widzi w niej fundament autentycznej egzystencji.

Podsumowując, samotność w literaturze i filozofii bywa zarówno pochodną nieszczęśliwego zrządzenia losu, jak i wynikiem świadomej decyzji bohatera czy podmiotu lirycznego. Zarówno Antygona, jak i twórczość Stachury czy filozofia egzystencjalna pozwalają dostrzec wielowymiarowość tego zjawiska, pokazując, że samotność nie zawsze musi być odbierana jako negatywna, lecz może pełnić rolę kluczowego elementu w procesie odkrywania prawdy i autentyczności.