Kiedy miasto jest dla człowieka szansą, a kiedy zagrożeniem? kontekst lieracki.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 18.10.2024 o 9:44

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 17.09.2024 o 22:20

W literaturze polskiej miasta są często przedstawiane w sposób ambiwalentny – z jednej strony jako miejsca pełne możliwości rozwoju, a z drugiej jako przestrzenie, których specyfika niesie ze sobą różnorakie zagrożenia. Rozważając temat „Kiedy miasto jest dla człowieka szansą, a kiedy zagrożeniem” na podstawie „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego, „Lalki” Bolesława Prusa oraz „Ziemi obiecanej” Władysława Reymonta, warto zacząć od ogólnej charakterystyki miast w tych powieściach, a następnie skupić się na konkretnych bohaterach i wydarzeniach, które ilustrują wspomniane aspekty.

Zacznijmy od „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego, w którym miasto Warszawa odgrywa ważną rolę w życiu głównego bohatera, Cezarego Baryki. Przybywając do stolicy Polski po śmierci rodziców i rewolucyjnych zawirowaniach w Rosji, Cezary postrzega miasto jako szansę na nowe życie. Warszawa, jako dynamiczne centrum kulturalne i polityczne, daje mu możliwość poznania ludzi zaangażowanych w odbudowę kraju oraz uczestniczenia w ważnych debatach społecznych. To tu spotyka Antoniego Lulka, który wprowadza go w środowisko rewolucyjne i komunizujące, co poszerza jego horyzonty myślowe, choć także wprowadza niepokój i konflikt wewnętrzny.

Skontrastowane z szansami oferowanymi przez Warszawę są jednak zagrożenia, jakie miasto niesie. Przedstawienie rewolucyjnych idei rodzi w Cezarym wewnętrzne rozterki i niezdecydowanie. Stolica Polski, pełna różnorodnych wpływów, konfliktów i niejasności politycznych, może być miejscem zagubienia dla człowieka niepewnego swoich wartości. W tym kontekście Warszawa staje się symbolem niebezpieczeństw wiążących się z metropoliami: moralnym upadkiem, stresującym życiem w niepewnych czasach i zagrożeniem, jakie niesie ze sobą udział w rewolucyjnych działaniach.

Drugi punkt odniesienia to „Lalka” Bolesława Prusa, gdzie miasto Warszawa również odgrywa kluczową rolę. Wokulski, główny bohater, widzi w Warszawie szansę na awans społeczny i realizację swoich ambicji. Jego wielowarstwowa działalność kupiecka, inwestycje w nowoczesne technologie oraz troska o rozwój nauki i przemysłu pokazują, jak wielkie możliwości niesie za sobą życie w metropolii. Wokulski korzysta z ekonomicznego potencjału miasta, co pozwala mu nie tylko na osobisty rozwój, ale także na wspieranie innych – np. młodego geologa Ochockiego.

Warszawskie zawiłości społeczne i ekonomiczne przynoszą jednak również zagrożenia. Dla Wokulskiego miasto okazuje się także miejscem osobistych klęsk i złudzeń. Jego zafascynowanie Izabelą Łęcką, przedstawicielką zubożałej arystokracji, prowadzi go do tragedii duchowej. Warszawskie towarzystwo, z wszelkimi swoimi konwenansami i hipokryzją, jest dla Wokulskiego pułapką, której nie potrafi ominąć. To miasto, które daje szansę na rozwój, ale również pełne jest fałszu i iluzji, co może prowadzić do upadku człowieka, który nie potrafi dostosować się do jego reguł.

W „Ziemi obiecanej” Władysława Reymonta, Łódź, dynamiczne centrum przemysłowe, jest przedstawiona w sposób jeszcze bardziej ekstremalny. Karol Borowiecki, polski szlachcic, który wraz z przyjaciółmi zakłada fabrykę, widzi w Łodzi ogromny potencjał biznesowy. Miasto, przepełnione energią i możliwościami, staje się dla bohaterów szansą na realizację marzeń o bogactwie i sukcesie. Nowoczesna Łódź, pełna przedsiębiorstw i fabryk, jest miejscem, gdzie ambicje mogą znaleźć swoje ujście.

Jednakże „Ziemia obiecana” może być również interpretowana jako ostrzeżenie przed dehumanizującymi efektami kapitalizmu. Rywalizacja, chęć zysku i bezwzględność prowadzą do moralnego upadku wielu postaci. W miarę rozwijania się fabuły okazuje się, że miasto, choć pełne możliwości, może niszczyć swoich mieszkańców. Borowiecki, angażując się coraz bardziej w biznes, zaczyna zatracać swoje wartości etyczne. Zagrożeniem staje się zatem samowystarczalność miasta, które żyje w rytmie przemysłu, pieniędzy i bezdusznych mechanizmów pracy, co prowadzi do rozłamu w relacjach międzyludzkich i rozpadu osobowości bohaterów.

Analizując „Przedwiośnie”, „Lalkę” oraz „Ziemię obiecaną”, wyraźnie widzimy dwojaką naturę miasta. Z jednej strony, jest ono przestrzenią pełną możliwości rozwojowych, miejscem zderzenia różnych kultur, myśli i innowacji. Z drugiej jednak, miasto niesie ze sobą zagrożenia związane z moralnym upadkiem, społecznymi konfliktami oraz dehumanizującymi mechanizmami kapitalizmu. Miasto to zarówno szansa, jak i wyzwanie dla człowieka, który musi znaleźć w sobie siłę, aby nie zagubić się w jego zawiłościach i pozostać wiernym swoim wartościom.