Miasto: Przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi? Omówienie zagadnienia na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa oraz innych utworów literackich i wybranych kontekstów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.01.2025 o 7:00

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 20.01.2025 o 13:33

Miasto, jako przestrzeń życia człowieka, od wieków fascynuje pisarzy i stanowi istotny element literackiej rzeczywistości. Jego złożoność, dynamika i różnorodność oddziaływują na bohaterów literackich, kreując zarówno przyjazne, jak i wrogie warunki do życia. Jednym z utworów, które doskonale ilustrują te przeciwstawne oblicza miasta, jest „Lalka” Bolesława Prusa. Powieść ta, wraz z innymi dziełami literackimi, pozwala zrozumieć, jak przestrzeń miejska może stać się zarówno miejscem spełnienia, jak i źródłem alienacji.

„Lalka” to jedno z najważniejszych dzieł polskiego realizmu, które przenosi czytelnika do Warszawy końca XIX wieku. Mimo że miasto to jest miejscem dynamicznym i pełnym możliwości, dla głównego bohatera, Stanisława Wokulskiego, staje się areną jego sukcesów i porażek. Wokulski, jako ambitny przedsiębiorca, dostrzega w Warszawie okazję do realizacji swoich planów. Miasto to daje mu szansę na rozwój finansowy i społeczny awans. Przez pryzmat jego historii zawartej w powieści można dostrzec pozytywne strony życia w metropolii: możliwości zarobkowania, kontakty towarzyskie, a także inspirującą atmosferę, która sprzyja rozwojowi intelektualnemu i zawodowemu.

Jednak Prus, poprzez losy Wokulskiego, ukazuje również ciemniejszą stronę miasta. Stolica, pełna kontrastów społecznych, staje się miejscem, w którym człowiek może zaznać samotności i wyobcowania. Wokulski, mimo swoich sukcesów zawodowych, nie potrafi odnaleźć szczęścia osobistego. Jego nieszczęśliwa miłość do Izabeli Łęckiej i trudności w nawiązywaniu autentycznych relacji z innymi ludźmi czynią z miasta przestrzeń nieprzyjazną, a wręcz wrogą. Warszawa staje się dla niego symbolem niespełnionych marzeń i niesprawiedliwości społecznej, co ostatecznie prowadzi go do wewnętrznej rozterki i kryzysu osobistego.

Podobne tematy poruszane są także w innych utworach literackich, takich jak „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego. Petersburg, będący tłem dla dramatycznych wydarzeń z życia Rodiona Raskolnikowa, ukazuje, jak miasto może przytłoczyć jednostkę. Petersburg w powieści Dostojewskiego to miejsce duszne, pełne biedy i rozpaczy, które wpływa na psychikę bohaterów, sprzyjając izolacji i deprawacji moralnej. Raskolnikow, walcząc z własnymi demonami, doświadcza miasta jako przestrzeni wrogiej, która przyczynia się do jego upadku moralnego i psychicznego.

Z drugiej strony, warto wspomnieć o takich utworach jak „Buddenbrookowie” Thomasa Manna, gdzie miasto Lubecka jest miejscem, które kształtuje losy tytułowej rodziny. Choć przedstawiana z perspektywy różnych pokoleń, Lubecka pozostaje przestrzenią, która oferuje bohaterom stabilizację i poczucie przynależności. To tutaj mogą realizować swoje ambicje, budować relacje i wykonywać swoje zawodowe obowiązki. Miasto ukazane w powieści Manna staje się nie tylko tłem dla pełnych napięć rodzinnych relacji, lecz także przestrzenią, która mimo swoich wyzwań, umożliwia rozwój i spełnienie życiowe.

Podobna przychylność miasta jako przestrzeni znajduje odzwierciedlenie w „Rzeźni numer pięć” Kurta Vonneguta. Podczas gdy temat przewodni nie skupia się bezpośrednio na funkcji miasta, powieść ukazuje, jak dynamiczne życie miejskie może stać się miejscem refleksji nad kondycją człowieka, sensem istnienia i absurdem wojny. Miasto Drezno, które przechodzi przez straszliwą hekatombę bombardowań, w retrospekcjach głównego bohatera Billego Pilgrima zyskuje funkcję katharsis. Przestrzeń miejska jest więc nośnikiem pamięci i życiowych doświadczeń, które w pewnym sensie przyczyniają się do zrozumienia samego siebie i otaczającego świata.

Podsumowując, miasto w literaturze przedstawiane jest jako przestrzeń o ambiwalentnym charakterze, zdolna do ukazywania zarówno przyjaznego, jak i wrogiego oblicza. W „Lalce” Prus ukazuje miasto jako przestrzeń pełną wyzwań i niebezpieczeństw, które mogą jednocześnie inspirować i osaczać bohatera. Natomiast dzieła takie jak „Zbrodnia i kara” czy „Rzeźnia numer pięć” ukazują różnorodne aspekty życia miejskiego, od izolacji po możliwość refleksji i odnowy. Literatura pozwala nam więc docenić złożoność życia w mieście i jego wpływ na losy jednostki, będąc z jednej strony miejscem rozwoju i spełnienia, z drugiej zaś polem walki z własnymi lękami i wyzwaniami.