Konwencja symboliczna w utworze literackim a założenia programowe epoki literackiej

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.04.2025 o 21:12

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 2.04.2025 o 8:36

Symbolizm, jako nurt literacki i artystyczny, miał swoje korzenie pod koniec XIX wieku i przerodził się w jedną z głównych konwencji epoki modernizmu. W literaturze symbolizm używa konkretnych obrazów, motywów i przedstawień, które mają ukryte znaczenie, wykraczające poza dosłowną interpretację. Konwencja ta rozwijała się w opozycji do wcześniejszych epok, takich jak pozytywizm, które stawiały na racjonalizm i naukowe podejście do rzeczywistości. Analizując związki między konwencją symboliczną a założeniami literackimi epoki, można odwołać się do lektur takich jak "Lalka" Bolesława Prusa oraz "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego, pokazując, jak symbolika pełniła funkcję głównego narzędzia twórców w wyrażaniu różnych treści.

Lalka Bolesława Prusa, choć przypisana do epoki pozytywizmu, zawiera wiele elementów, które można zinterpretować symbolicznie. Powieść ta, z pozoru realistyczna, przedstawia historię Stanisława Wokulskiego, przedsiębiorcy próbującego połączyć swoje aspiracje zawodowe z miłosnymi. Jednakże, postaci, wydarzenia i przedmioty w powieści Prusa często funkcjonują na poziomie symbolicznym. Na przykład tytułowa "lalka" stanowi symbol epoki i społeczeństwa, w którym powierzchowność i sztuczność przesłaniają prawdziwe wartości i szczere emocje. Ten symbol można rozumieć jako krytykę społeczeństwa, które pomimo swojego postępu technologicznego i naukowego, tkwi w stagnacji moralnej i kulturowej. Kamienica Łęckich, będąca celem dążeń Wokulskiego, symbolizuje nie tylko materialne bogactwo, ale także społeczne marzenia i aspiracje bohaterów, które często okazują się iluzoryczne i nieosiągalne.

Z kolei "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego, sztuka będąca jednym z najważniejszych dzieł młodopolskich, jest wykładnią symbolizmu w literaturze polskiej. Utwór oparty na autentycznych wydarzeniach - weselu poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną - staje się przestrzenią symbolicznych odniesień do sytuacji politycznej i społecznej Polski na przełomie XIX i XX wieku. Wyspiański, używając symboli, ukazuje narodowe traumy, marzenia i ograniczenia Polski oraz samych Polaków. Postacie takie jak Chochoł, Rycerz czy Upiór stanowią personifikacje historycznych, kulturowych i społecznych aspektów narodu polskiego. Symbole te posługują się archetypami i metaforami, by dotknąć głębszej warstwy rzeczywistości – marazmu i niemocy społeczeństwa pogrążonego w niewoli, mimo istnienia niepodległościowych pragnień.

Symbolizm w obu utworach można analizować w kontekście literackich i społecznych założeń epoki modernizmu, która była odpowiedzią na rozczarowanie racjonalizmem i materialnym postępem XIX wieku. Artyści szukali nowych sposobów wyrażania doświadczeń i emocji, koncentrując się na wewnętrznych przeżyciach człowieka oraz metafizycznym wymiarze życia. Była to epoka poszukiwań duchowych, pełna niepokoju egzystencjalnego i prób odkrywania sensu istnienia, co manifestowało się właśnie poprzez symboliczne przedstawienia rzeczywistości. W dziełach Prusa i Wyspiańskiego symbole służą nie tylko wzbogaceniu warstwy artystycznej utworów, ale także skłaniają czytelników do refleksji nad istotą ludzkiego życia, społeczeństwa i historii.

Odnosząc się do kontekstów, warto zauważyć, że symbolizm wpływał również na inne dziedziny sztuki i życia. W malarstwie artystów takich jak Gustave Moreau czy Odilon Redon, jak i w muzyce Claude’a Debussy’ego, widoczne są podobne próby unikania dosłowności na rzecz wieloznaczności i emocjonalnej głębi. Takie podejście odpowiadało potrzebie schronienia się w wewnętrznym świecie wyobraźni jako odpowiedzi na brutalność i ograniczenia rzeczywistości zewnętrznej. W ten sposób, symbolizm przyczyniał się do syntezy różnych form kultury i sztuki, budując pomosty między literaturą, malarstwem a muzyką.

Konwencja symboliczna w literaturze epoki modernizmu była zatem odzwierciedleniem potrzeby sięgnięcia poza materialny świat i odkrycia ukrytych znaczeń i wartości, które kształtują ludzkie doświadczenia i postrzeganie świata. "Lalka" Prusa i "Wesele" Wyspiańskiego są przykładem umiejętności zastosowania symbolizmu w celu ukazania skomplikowanej i często paradoksalnej natury ludzkiego życia oraz społecznych i historycznych uwarunkowań, które na nie wpływają. Te teksty, mimo że powstały w różnych kontekstach historycznych i literackich, łączą się w swoim symbolizmie, pokazując jak literackie narzędzia mogą być stosowane do odkrywania i wyrażania najgłębszych prawd o świecie.