Odszukiwanie w tekście „Skąpca” przykładów wspierających tezę, że utwór jest krytyką postawy materialistycznej: odniesienie do argumentów z tekstu „Być czy mieć”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.05.2025 o 17:42

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 7.05.2025 o 10:38

Molier, jednym z najwybitniejszych dramaturgów francuskich, w swojej sztuce „Skąpiec” podjął się krytyki postawy materialistycznej, ilustrując, jak obsesja na punkcie posiadania wpływa na życie człowieka. Główną postacią dramatu jest Harpagon, bogaty, lecz skrajnie skąpy mężczyzna, którego życiowa filozofia opiera się na gromadzeniu pieniędzy. W kontekście tego dzieła warto przyjrzeć się, jak Molier ukazuje negatywne konsekwencje postawy materialistycznej oraz jakie dowody na poparcie tej tezy można odnaleźć w tekście "Być czy mieć?" Ericha Fromma.

Pierwszym przykładem jest centralna postać Harpagona, dla którego pieniądze stają się priorytetem przewyższającym relacje międzyludzkie. Harpagon traktuje wszystko wokół siebie w kategoriach finansowych, co zobrazowane jest w jego stosunku do dzieci. Jego syn, Kleant, i córka, Eliza, doświadczają chłodnego podejścia ojca, który nie postrzega ich jako osób, lecz jako potencjalne źródła zysków lub kosztów. Chęć skapitalizowania ślubów swoich dzieci, w celu zwiększenia własnych bogactw, oddala go od nich i pokazuje, jak pieniądze przesłaniają dla niego wartości rodzinne.

Fromm w swoim dziele „Być czy mieć?” podkreśla, że społeczeństwo, które stawia posiadanie nad bytem, często ulega dehumanizacji. Harpagon jest tego doskonałym przykładem – jego obsesja skarbca nie pozwala mu dostrzec, że sam staje się niewolnikiem własnych pieniędzy, co w efekcie prowadzi do jego samotności i izolacji. Relacje, które mógłby stworzyć z bliskimi, są sabotowane przez jego niezdolność do dostrzeżenia wartości w czymkolwiek innym niż złoto, co ostatecznie przekłada się na negatywne emocje, które nim szarpią.

Innym istotnym przykładem jest scena, w której Harpagon odkrywa, że jego skrzynia z pieniędzmi zaginęła. Dla skąpca utrata tych materialnych dóbr jest równoznaczna z końcem świata. Jego emocje – strach, złość, desperacja – ukazują, jak wielką władzę mają nad nim pieniądze. To nieodparte przywiązanie buduje obraz człowieka, który swój sens życia związał z czymś tak ulotnym jak bogactwo. Ludzie wokół niego, w tym jego służący oraz nawet osoby spoza jego bezpośredniego otoczenia, są przez niego postrzegani jako zagrożenie dla jego majątku. Jego zachowanie idealnie współgra z przemyśleniami Fromma na temat tego, jak posiadanie niszczy ludzką zdolność do profesjonalnego i emocjonalnego życia.

Dramat dostarcza również innych scen ukazujących absurdy związane z materializmem. Harpagon, poruszając temat posagu dla córki, traktuje go wyłącznie jako transakcję finansową. Jego poglądy ukazują całkowite oderwanie od rzeczywistości, gdzie pieniądze nie są jedynie środkiem do osiągnięcia dobra, lecz celem same w sobie. Fromm zauważa, że taka redukcja rzeczywistości do wymiaru materialnego prowadzi do utraty zdolności do pełnego, autentycznego przeżywania życia. Harpagon nie zdaje sobie sprawy, że jego życie, zdominowane przez pieniądze, jest puste i pozbawione prawdziwego szczęścia.

Molier poprzez postać Harpagona krytykuje również wpływ materializmu na moralność człowieka. Harpagon nie waha się zwracać do nieetycznych metod, aby zdobyć lub utrzymać swoje bogactwo. Manipuluje, kłamie, dyskryminuje, a wszystko w imię ochrony swojego majątku. Jego działania są wyrazem przekonania, że wartość człowieka można mierzyć ilością posiadanych dóbr. Ta dezorientacja moralna jest przejawem toksycznej dominacji materialistycznych wartości, o której mówi Farrow.

Podsumowując, „Skąpiec” Moliera to niezwykle bogata satyra krytykująca postawę materialistyczną. Przez pryzmat postaci Harpagona, Molier ukazuje, jak przeważające znaczenie pieniądza prowadzi do wyalienowania oraz dehumanizacji relacji międzyludzkich, co zgadza się z analizą Fromma w „Być czy mieć?”. Harpagon, jako symbol człowieka w pułapce materializmu, jest ostrzeżeniem przed życiem pozbawionym duchowych i emocjonalnych wartości, gdzie pieniądze są wszystkim, co się liczy. Poprzez mistrzowsko oddane postacie i sytuacje, Molier nie tylko bawi, lecz także skłania do refleksji nad tym, co rzeczywiście jest w życiu ważne.