Wojna jako doświadczenie jednostki i zbiorowości, rozważ problem na podstawie utworu ,,Zdążyć przed Panem Bogiem”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 17.01.2024 o 13:34

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 7.01.2024 o 21:11

Wojna jest doświadczeniem, które odciska piętno zarówno na pojedynczym człowieku, jak i na całych społecznościach. Ta prawda odnajduje wyraz w wielu utworach literackich, które przez pryzmat losów jednostki ukazują ogólnoludzką tragedię. „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall staje się w tym kontekście bezcennym świadectwem. Książka ta, przybliżając postać doktora Marka Edelmana – jednego z przywódców powstania w getcie warszawskim – pokazuje zarówno osobistą odwagę i dylematy, jak i wspólnotowy opór wobec nazistowskiego barbarzyństwa.

W „Zdążyć przed Panem Bogiem” doświadczamy wojny jako tragedii jednostki, jaką był Edelman. Jego codzienność w czasach okupacji to pasmo nieustającego strachu, śmierci bliskich, trudnych wyborów, ale i niezłomnej walki o godność. Wojna zmusza go do konfrontacji z własnym sumieniem, podejmowania decyzji o życiu i śmierci, często poświęcenia własnego bezpieczeństwa na rzecz wyższego dobra. Warto podkreślić, że ta walka nie znikała z ustaniem działań wojennych, trwała w pamięci, w nieustannym przetwarzaniu przeżytego.

Społeczność, o której mowa w książce Krall, to przede wszystkim getto warszawskie – miejsce, gdzie Żydzi stali się jednostką zbiorową, która mimo dehumanizacji i wszelkich represji, starała się zachować pozory normalnego życia. W uporze i determinacji tych ludzi, w ich wspólnych modlitwach, kulturze, nawet w organizacji buntu, dostrzegamy potęgę ducha, który nie poddaje się nawet w obliczu zagłady. Powstanie w getcie, choć z góry skazane na klęskę, staje się symbolem wspólnotowej walki o honor i godność ludzką.

Ów dualizm – między osobistymi przeżyciami Edelmana a zbiorowym doświadczeniem getta – przeplata się z problematyką przedstawioną w innych lekturach, takich jak "Medaliony" Zofii Nałkowskiej czy "Kamienie na szaniec" Aleksandra Kamińskiego.

Nałkowska w "Medalionach" przedstawia konkretnych ludzi i konkretne wydarzenia, co staje się zaproszeniem do refleksji nad ogólnoludzkim wymiarem zbrodni. Każdy z zaprezentowanych przez nią fragmentów jest osobną historią cierpienia, jednak razem tworzą chóralny obraz niewysłowionej tragedii. Autorka skrupulatnie dokumentuje nazistowskie zbrodnie, pokazuje wojnę jako masowy mord, który miał miejsce tuż obok, często pod błahym lub nawet żadnym pretekstem.

"Kamienie na szaniec" z kolei rzuca światło na problem wojny, której doświadcza młodzież – uczniowie, harcerze, którzy stawiają opór okupacyjnemu reżimowi. Tragiczne losy "Rudego", "Zośki" i "Alka" ukazują heroizm młodych ludzi, którzy za swój patriotyzm płacą najwyższą cenę. Przez pryzmat ich opowieści widzimy, jak wojna przekształca codzienne życie w nieustającą walkę o wartości, które zdają się być zdeptane przez wojenną zawieruchę. To kolejny przykład, gdzie jednostkowe doświadczenie jest nierozerwalnie powiązane z losami wspólnoty – tej szkolnej, przyjacielskiej, narodowej.

Wspólnym mianownikiem dla wymienionych dzieł jest fakt, że każde z nich swój ogólny przekaz buduje na konkretach – na indywidualnych historiach, które składają się na całościowy obraz wojennego koszmaru. Wojna zatem ujawnia się zarówno w skali makro – jako uniwersalna tragedia zbiorowości – jak i mikro – poprzez pryzmat doświadczeń pojedynczego człowieka. Rozważając problem wojny opierając się na tych utworach, dostrzegamy, że choć każde doświadczenie jest niepowtarzalne i osobiste, to zbiorowo tworzą one wielowymiarowy obraz, zarówno w literaturze, jak i w realnej historii ludzkości.