Krytycyzm literatury oświecenia i jej wartość dydaktyczna

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 25.01.2024 o 13:51

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 25.01.2024 o 8:47

Epoka Oświecenia, zrodzona na fundamencie filozoficznym wymyślonym przez Kartezjusza, Bacona i Locke'a, a przywołująca hasło "Tyle mamy władzy, ile wiedzy", przelała nowatorskie idee na płaszczyznę literatury, co stanowiło rozwinięcie już istniejącego krytycyzmu wobec ustroju i obyczajów. Oświecenie, jako ruch intelektualny, zajęło się nie tylko filozofią, ale i kształtowaniem społeczeństwa poprzez literacką krytykę.

Jednym z głównych zadań pisarzy i myślicieli oświeceniowych było "oświecenie" społeczeństwa, co literatura realizowała poprzez elementy satyry, publicystyki i moralitetu. Wielcy publicyści jak Staszic, Jezierski czy Kołłątaj, przez swoje dzieła, nie bali się stawiać krytycznych diagnoz otaczającej ich rzeczywistości. W ich pismach można zauważyć wykorzystywanie idei kantowskiej "Sapere Aude", co oznaczało namowę do odważnego korzystania z własnego rozumu.

Na polu politycznym, pewne aspekty reformatorskiej literatury oświeceniowej wpływały na działania Stanisława Augusta Poniatowskiego, próbującego modernizować upadającą Rzeczpospolitą. Publicyści uświadamiali społeczeństwo o konieczności zmian, starając się podnieść moralność obywateli, co było odpowiedzią na głębokie problemy polityczne i społeczne epoki. Staszic w swoich "Uwagach nad życiem Jana Zamoyskiego" analizował przyczyny upadku państwa i wzywał do ruchu reformatorskiego, podczas gdy Jezierski piętnował złe praktyki społeczne w "Katechizmie o tajemnicach rządu polskiego...".

Ponadto, grupa literacka skupiona wokół Kołłątaja, znana jako "Kuźnica Kołłątajowska", stanowiła literackie odrodzenie, które tworzyło podwaliny pod przemiany w kraju. Poprzez swoją działalność publicystyczną, Kołłątaj i współpracownicy przyczynili się do formułowania postaw reformatorskich i podnoszenia wiedzy o zasadniczych potrzebach obywatelskich.

W kwestii dydaktyki, literatura oświecenia dostarczyła gatunków takich jak satyra, bajka czy poemat heroikomiczny, które pełniły funkcję pouczania poprzez zabawę. Na przykład Ignacy Krasicki, nazywany "księciem poetów", w bajkach ukazywał naśmiewanie się z ludzkich przywar i w sprytny sposób wprowadzał dydaktyczne przesłania, czego przykładem jest jego "Monachomachia". Ludowe morały wplecione w wiersze dydaktyczne odzwierciedlały moralitet ówczesnej epoki.

Naruszewicz, walczący w satyrach z sarmackimi przesądami, również uwydatniał znaczenie krytyki wobec istniejących uwarunkowań społecznych. Jego prace uzmysławiały społeczeństwo o racjonalnym kształtowaniu poglądów i walce z niewiedzą.

Ostatecznie, literatura oświeceniowa miała realny wpływ na kształtowanie świadomości społecznej. Przykładem zmian, do których wzywali pisarze, były rozkwit zainteresowania racjonalizmem oraz wprowadzenie nowego porządku w dążeniu do odnowy Państwa. Oświeceniowa publicystyka i literaturę cechowała zatem zakorzeniona w tekstach potrzeba kształtowania postaw obywatelskich oraz moralności.

W dzisiejszych czasach dziedzictwo literatury oświeceniowej w dalszym ciągu wpływa na polską tożsamość narodową. Przesłanie moralizatorskie i idee reformatorskie są ważnym punktem odniesienia dla współczesnej kultury obywatelskiej, co świadczy o głębokim wpływie tej literatury na społeczną świadomość i wartości.