Nowele pozytywistyczne- tematyka i forma

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 12.02.2024 o 15:47

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 11.02.2024 o 14:27

Nowela jako gatunek literacki cechuje się zwartością konstrukcji, jednolitością tematyczną i ograniczeniem liczby postaci. Tradycyjnie skupia się na jednym, najczęściej dramatycznym wydarzeniu, które mocno wpływa na losy bohaterów. Rozwój nowelistyki rozpoczyna się już w renesansie, ale szczególnie interesujący staje się w epoce pozytywizmu, kiedy to gatunek ten zyskuje na popularności dzięki takim twórcom jak Eliza Orzeszkowa, Henryk Sienkiewicz czy Bolesław Prus. Epoka pozytywizmu w Polsce, następująca po okresie romantyzmu i powstaniach narodowych, stawiała na pracę u podstaw, edukację oraz rozwiązanie problemów społeczeństwa.

Eliza Orzeszkowa, wybitna przedstawicielka tej epoki, w swoim traktacie „Powieść, a nowela” dokładnie określa zasady pisania nowel. Podkreśla znaczenie ograniczenia czasu, przestrzeni i zjawisk, skupienie na wybranym temacie oraz unikanie zbyt wielu wątków. Przestrzeganie tych zasad pozwala na ostry, precyzyjny obraz zjawisk i relacji międzyludzkich. W nowelach pozytywistycznych często występuje wszechwiedzący narrator trzecioosobowy, który pełni również rolę komentatora społecznego, a czasami używa ironii do podkreślenia swoich ocen.

Nowele pozytywistyczne poruszają szereg problemów społecznych. Tematyka chłopska znajduje swoje miejsce w dziełach jak "Antek" czy "Bartek Zwycięzca" , ukazujących trudne życie wsi, konflikty społeczne oraz aspiracje do lepszego życia. Z kolei "Mendel Gdański" Marii Konopnickiej porusza kwestię asymilacji Żydów i problem antysemityzmu w Polsce. Problematyka dzieci i młodzieży, zwłaszcza bezbronnej i pozbawionej opieki, zostaje przedstawiona w "Janko Muzykant" Henryka Sienkiewicza, natomiast "Jeszcze jeden numer" Orzeszkowej bada sytuację społeczną i psychologiczną kobiet.

Patriotyzm i kwestie narodowe to kolejny ważny element, widoczny w nowelach takich jak "Gloria victis" Orzeszkowej, która za pomocą alegorii przyrody opowiada o tragicznych losach powstańców styczniowych, czy "Latarnik" Sienkiewicza, gdzie temat wygnania i tęsknoty za ojczyzną jest głównym motywem. Kwestie cywilizacyjne i nierówności społeczne podjęte zostały w takich utworach, jak "Kamizelka" Bolesława Prusa, która jest zarówno studium małżeństwa, jak i symbolem przełomów w życiu jednostki.

W "Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela" Sienkiewicza przeplatają się motywy edukacji z cywilizacyjnym konfliktem pokoleń, uwypuklając tragiczne konsekwencje niezrozumienia i braku empatii. Sylwetki bohaterów – Wawrzynkiewicza i Michasia – są przeciwieństwami, które stoją w centrum analizy społecznych konfliktów. Konopnicka w "Mendlu Gdańskim" porusza złożoną problematykę asymilacji w kontekście relacji polsko-żydowskich.

Nowele te pełnią funkcje społeczne i patriotyczne, angażując odbiorców w refleksję nad życiem społecznym oraz wartościami narodowymi. Praca organiczna – działanie na rzecz poprawy warunków życia poprzez edukację i rozwój gospodarczy – była jednym z głównych celów literatury pozytywistycznej.

Wnioski płynące z analizy noweli pozytywistycznych pozwalają stwierdzić, że były one istotnym elementem polskiej literatury, wpływającym na kształtowanie świadomości społecznej. Oceniając ich wartość dla współczesnych odbiorców, należy podkreślić ich nieustającą aktualność. Problematyka społeczna, etyczna i kulturowa to zagadnienia nadal obecne, a zatem nowele te mogą służyć jako punkt odniesienia dla rozważań o współczesnym społeczeństwie i zachować swoją ważność na długo.