Znaczenie gatunku literackiego dla wymowy utworu literackiego w różnych epokach i kontekstach.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.11.2023 o 16:07

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 30.10.2023 o 10:54

Znaczenie wymowy utworu literackiego jest nieodzownie związane z gatunkiem literackim, w którym został on napisany. Gatunek literacki wyznacza bowiem nie tylko formę, ale także przekaz i znaczenie dzieła. Na początku warto zwrócić uwagę na średniowiecze, z którego przetrwały przede wszystkim dzieła o charakterze religijnym. Literatura tego okresu pełniła funkcję dydaktyczną i była ścisłe związane z naukami Kościoła. Przykładem może być tu "Bogurodzica" – utwór, który jako pieśń religijna głosi chwałę Maryi i służy jako modlitwa przed bitwą. Jej forma gatunkowa miała zatem wpływ na sposób odbioru przez ówczesnych słuchaczy, stanowiąc połączenie modlitwy z narodowym wezwaniem do jedności.

W czasach renesansu literatura zaczyna odzwierciedlać humanistyczne ideały odrodzenia kultury antycznej. Gatunek literacki, jakim jest sonet, wprowadzony do Polski przez Jana Kochanowskiego, stanowił idealną formę do wyrażania osobistych uczuć, refleksji nad światem i naturą, co odzwierciedla zbiór "Fraszki". Gatunek ten był na tyle elastyczny, że pozwalał na różnorodną interpretację i wykorzystanie, co czyniło utwory bardziej bezpośrednimi i osobistymi.

Epoka baroku, charakteryzująca się skłonnością do przepychu i ekspresji, przyniosła inny stosunek do gatunku. Manipulacja konwencją i forma miała wzbudzać w czytelniku zdumienie, podziw, ale i refleksję nad przemijaniem. Twórczość Jana Andrzeja Morsztyna, nacechowana silną grą słów i obrazów, prezentuje, w jaki sposób gatunek literacki może służyć wielopłaszczyznowym celom, od rozrywki po poważną naukę moralną.

Oświecenie niosło ze sobą przesłanie racjonalizmu i edukacji, co znalazło odzwierciedlenie w popularności gatunków dydaktycznych, takich jak bajka. Stanisław Trembecki za pomocą bajek oraz satyr wyrażał swoje poglądy na temat stosunków społecznych, czyniąc literaturę narzędziem krytyki realiów społecznych.

Romantyzm to epoka, w której emocje i indywidualizm twórcy odgrywają znaczącą rolę. "Dziady" Adama Mickiewicza to dzieło, które jako dramat romantyczny, łączy elementy historii z duchowością i mitem. Gatunek dramatu umożliwił Mickiewiczowi swobodę w kreowaniu szczególnego świata przedstawionego, gdzie historia Polski splata się z mistycyzmem.

Pozytywizm z kolei promował literaturę użytkową, mającą na celu szerzenie wiedzy i proponowanie rozwiązań społecznych. Powieść pozytywistyczna, jak "Lalka" Bolesława Prusa, przez swój realizm i złożoność psychologiczną postaci, dostarczała obrazu społeczeństwa i analizy ówczesnych problemów.

Modernizm, ze swoim doświadczeniem kryzysu i poszukiwaniem nowych form wyrazu, przyniósł eksperymenty z gatunkami literackimi. "Próchno" Brunona Schulza jako zbiór opowiadań oferuje czytelnikowi wgląd w świat subiektywnej rzeczywistości, a gatunek opowiadania pozwala na skupienie się na wyizolowanych momentach, które tworzą mozaikę szerszej całości.

W poszczególnych epokach literackich i kontekstach historyczno-społecznych, gatunek literacki stanowił więc ramę strukturalną, która pozwalała autorom na przekazanie określonych treści oraz umożliwiała odbiorcom interpretację utworów na wielu poziomach. Pomimo że dany gatunek posiada swoje konwencje i ograniczenia, to właśnie one służą twórcom jako baza do wyrażania ich własnej wizji świata. Literatura, niezależnie od czasów i miejsc, za pomocą gatunku, umożliwia zawarcie w utworze bogactwa myśli, uczuć i idei.

W kontekście wybranego tematu, gatunek literacki jest zatem kluczowym elementem dla wymowy utworu literackiego. To właśnie przez gatunek autor ma możliwość przekazania swojej treści, ukazania swoich intencji i dotarcia do czytelnika. Wraz z rozwojem literatury, gatunki literackie również ewoluują, a to tylko dodaje wymowy i znaczenia utworom literackim.