Cechy poezji młodopolskiej na podstawie „Schnącej limby” Kazimierza Przerwy – Tetmajera

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 30.08.2024 o 16:15

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 30.08.2024 o 15:19

Epoka Młodej Polski, trwająca od około 1890 do 1918 roku, była czasem wielkich niepokojów egzystencjalnych oraz przełomowych zmian społecznych, politycznych i kulturalnych. Charakteryzowała się ona kwestionowaniem dotychczasowych wartości i poszukiwaniem nowych form wyrazu. W literaturze ten okres naznaczały przede wszystkim założenia programu artystycznego „sztuka dla sztuki”, który dążył do oderwania sztuki od utylitarnych funkcji społecznych, politycznych i religijnych, dając priorytet estetyce i wyrażeniu wewnętrznych przeżyć twórcy. „Schnąca limba” Kazimierza Przerwy-Tetmajera jest doskonałym przykładem realizacji tych założeń w poezji młodopolskiej.

W programie „sztuka dla sztuki” sztuka sama w sobie stanowiła najwyższą wartość. Była wyrazem nie tylko mocy twórczej artysty, lecz również jego odrębności i autonomii wobec społecznych oczekiwań. Odrzucenie utylitarnej roli sztuki, dążenie do jej czysto estetycznego istnienia, a także unikanie moralizatorstwa stanowiły fundamenty tego podejścia. Stąd poeci Młodej Polski starali się odizolować literaturę od tematów politycznych, społecznych czy religijnych, koncentrując się na pięknie formy i ekspresji emocjonalnej.

Wiersz „Schnąca limba” Tetmajera można uznać za modelowy przykład poezji młodopolskiej zarówno pod względem formalnym, jak i treściowym. Utwór przyjmuje formę sonetu, składającego się z dwóch kwadryn i dwóch tercyn, co nadaje mu wyraźnie klasyczną strukturę, a jednocześnie podkreśla regularność i harmonię formy poetyckiej. Wiersz jest zbudowany z wersów trzynastozgłoskowych, co potęguje jego melodyjność. Rymy w kwadrynach są okalające, a w tercynach – parzyste, co dodatkowo przyczynia się do estetycznego wrażenia symetrii i uporządkowania.

Elementy estetyzmu są w wierszu bardzo wyraźne, co jest też charakterystyczne dla poezji młodopolskiej, gdzie forma była równie ważna jak treść, a często nawet dominowała. Tetmajer zastosował tu estetyczne środki wyrazu, takie jak bogactwo barw i kolorów typowych dla impresjonizmu. Szkicowanie obrazów w sposób delikatny, subtelny, często bazujące na ulotnych wrażeniach zmysłowych, stanowiło fundament jego poezji.

Przykłady nagromadzenia przymiotników i epitetów można znaleźć w całym wierszu: „ciemne niebo”, „blady księżyc”, „ciemne głębiny”, „zżółkłe konary”. Tetmajer celowo używał tego typu epitetów, aby zbudować nastrojowy, zmysłowy klimat wiersza. Ciemne tony, zżółkłe konary, i blade światło księżyca tworzą obraz świata cichego, nierzeczywistego, pełnego melancholii i niepokoju, co przekłada się na indywidualne odczucia czytelnika.

Porównania i metafory w utworze również odgrywają istotną rolę w kreowaniu estetycznego wrażenia. Przykładowo, blady księżyc porównany jest do „wodnej białej lilii”, co podkreśla jego delikatność, ulotność i subtelność. Takie porównanie wywołuje wrażenie eteryczności, nierealności świata przedstawionego w wierszu.

W warstwie lirycznej utworu, Tetmajer umiejętnie wykorzystuje poetykę oniryczną, gdzie elementy rzeczywiste przeplatają się z wizjami na kształt snów. Wiersz jest niemal statyczny, wszelkie wydarzenia dzieją się w powolnym, niemal hipnotycznym tempie. Jedyny dynamiczny element to "grzmot huczącej kaskady", który jednak nie przełamuje ogólnej ciszy i spokoju, a raczej pogłębia atmosferę grozy i tajemniczości.

Pejzaż przedstawiony w wierszu można opisać jako impresjonistyczny. Tetmajer nie stara się odmalować rzeczywistości w sposób fotograficzny, lecz raczej oddaje ulotne wrażenia i emocje. „Schnąca limba” z jej zżółkłymi konarami i ciemnym niebem tworzy obraz melancholijny, pełen refleksji i zadumy. Opisy przyrody, choć pozornie realistyczne, mają na celu wywołanie u czytelnika wrażeń zmysłowych, co jest typowe dla impresjonizmu.

Symbolizm i dekadentyzm są kolejnymi cechami, które możemy znaleźć w wierszu Tetmajera. Schnąca limba, zwykłe drzewo, staje się tu potężnym symbolem. Jest symbolem przemijania, upadku, końca pewnej epoki. Ludzkość, jak schnąca limba, zbliża się do swojego kresu, co podkreśla dekadencki charakter utworu. Wiersz pełen jest dekadenckiego niepokoju, co widać w takich opisach, jak „dzika przepaść”, „ciemne niebo”, „ciemne głębiny”, „wicher”. Te elementy pejzażu budują mroczny, ponury nastrój, potęgując wrażenie nieuchronnej zagłady.

Podmiot liryczny w wierszu cechuje się dekadenckim pesymizmem. Jest to człowiek przekonany o nieuchronnym końcu, brak mu wiary w sens istnienia i przyszłość. Jego odczucia dominują strach, lęk, obawa, brak woli walki i życia. Pytania retoryczne, które finalizują utwór, dodatkowo podkreślają ten pesymizm. Pytania takie jak „czyż warto jest walczyć nie wierząc w zwycięstwo?” oraz „czyż warci są życia, którym brak doń siły?” mają za zadanie skłonić czytelnika do refleksji nad sensem istnienia, podkreślając jednocześnie beznadziejność sytuacji.

Podsumowując, „Schnąca limba” Kazimierza Przerwy-Tetmajera jest utworem, który doskonale integruje cechy poezji młodopolskiej, takie jak estetyzm, impresjonizm, symbolizm i dekadentyzm. Forma sonetu, estetyczne środki wyrazu, nagromadzenie przymiotników i epitetów, porównania i metafory, poetyka oniryczna, impresjonistyczny pejzaż, symbolizm schnącej limby i dekadencki nastrój – wszystkie te elementy składają się na unikalny charakter wiersza. Tetmajer, jako jeden z najwybitniejszych poeta Młodej Polski, używa tych środków, aby stworzyć utwór, który jest nie tylko estetycznie piękny, ale też głęboko poruszający i refleksyjny. W kontekście literatury Młodej Polski „Schnąca limba” jest utworem reprezentatywnym, doskonale oddającym duch epoki, w której powstał.