Różne modele władcy w literaturze na przykładzie Makbeta

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: wczoraj o 12:52

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 19.01.2026 o 12:57

Władza to jeden z najczęściej podejmowanych tematów w literaturze, analizowany na wiele sposobów przez twórców różnych epok i kultur. Różnorodność modeli władcy w literaturze pozwala na głębsze zrozumienie samego zjawiska rządzenia oraz związanych z nim moralnych i etycznych dylematów. W mojej rozprawce skupię się na analizie różnych modeli władcy, opierając się na przykładzie „Makbeta” Williama Szekspira – jednego z najbardziej znanych dramatów traktujących o władzy oraz jej destrukcyjnym wpływie na człowieka.

„Makbet” to tragedia, która przedstawia losy szlachetnego rycerza z krótkowzroczną ambicją zostania królem. Początkowo postać Makbeta jawi się jako lojalny poddany króla Dunkana, zasługujący na uznanie i honorowe miejsce w państwie. To przykład władcy, który opiera swoje rządy na lojalności i uznaniu zasług poddanych. Dunkan jako król Szkocji symbolizuje model władcy pozytywnego, który potrafi dostrzec i nagrodzić zasługi swych rycerzy. Król Dunkan jest jednak również postacią tragiczną w tym sensie, że jego zaufanie do Makbeta i brak podejrzliwości prowadzą go do zguby.

W kontekście „Makbeta”, można dostrzec, jak cienka jest granica pomiędzy byciem dobrym władcą a tyranem. Sam Makbet, na początku jako dzielny i szanowany wojownik, pod wpływem przepowiedni Czarownic oraz namów swojej ambitnej żony, Lady Makbet, decyduje się na zamordowanie Dunkana. Ów moment stanowi przełomowy punkt dla jego postaci – od tej chwili Makbet staje się przykładem władcy, który zdobytą władzę utrzymuje jedynie za pomocą strachu, przemocy oraz manipulacji. Makbet ilustruje model władcy despotycznego, który dla utrzymania swojej pozycji gotów jest popełniać kolejne zbrodnie.

Analizując postać Makbeta, widzimy, jak władza, zdobyta nieuczciwie, może prowadzić do wewnętrznej degradacji i moralnego upadku. Najbardziej widocznym skutkiem tej drogi jest samotność Makbeta oraz utrata zaufania swoich byłych przyjaciół i sojuszników. Jego rządy opierają się na terrorze i zastraszaniu, co ostatecznie prowadzi go do zguby. To model wzorca przestrogi, pokazujący jak zdobyta siłą władza może przynieść władającemu zgubę.

Kontrastując model władcy reprezentowany przez Makbeta z innymi postaciami literackimi, można dostrzec różnorodne podejścia do tematu władzy. Na przykład w „Królu Edypie” Sofoklesa model władcy oparty jest o odpowiedzialność i próby opanowania sytuacji kryzysowej. Edyp jako władca jest zdecydowany i zdeterminowany, ale jego tragizm polega na nieświadomości wobec narastających problemów i nieuniknionej katastrofy. Tematyka władzy u Sofoklesa, pomimo oddalania się od osobistych ambicji, pokazuje, jak trudna i pełna wyzwań może być rola odpowiedzialnego władcy.

Innym przykładem może być „Król Lear” Szekspira, gdzie tytułowy bohater rozpoczyna opowieść jako władca skłonny do popełnienia błędu polegającego na podziale królestwa pomiędzy córki. Lear przechodzi transformację przez cierpienie, dochodząc do zrozumienia własnych błędów jako władca. To ilustruje kolejną wariację modelu władcy, który musi przejść przez osobistą podróż i kryzys, aby zrozumieć prawdziwe wartości rządzenia.

Podsumowując, różnorodne modele władcy w literaturze, takie jak te przedstawione w „Makbecie”, „Królu Edypie” czy „Królu Learze”, ukazują skomplikowany i wielowymiarowy charakter władzy. Pokazują zarówno blaski, jak i cienie tej odpowiedzialnej roli, a także ilustrują, jak różne postawy i decyzje władców wpływają na ich losy. W przypadku Makbeta to przede wszystkim ostrzeżenie przed destrukcyjną naturą ambicji i żądzy władzy, które niejednokrotnie prowadzą do upadku moralnego i osobistego nieszczęścia. W literaturze, postacie władców są nie tylko reprezentantami swoich czasów, ale także uniwersalnymi symbolami ludzkich dążeń i tragedii.