Mimetyzm czy kreacjonizm: wybór konwencji przez autora.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 16.01.2024 o 19:25

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 7.01.2024 o 20:51

W procesie twórczym każdy pisarz staje przed wyborem, czy jego dzieło będzie lustrzanym odzwierciedleniem rzeczywistości, czy też świadomym kreowaniem nowej, unikalnej formy, niekoniecznie odwzorowującej żywe doświadczenie. Oba te podejścia – mimetyzm i kreacjonizm – bywają przedmiotem rozważań krytyków literackich i czytelników. Jaki wpływ mają te doktryny na decyzje autorów o konwencji literackiej? Omówię tę kwestię, wykorzystując przykłady "Lalki" Bolesława Prusa i "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza, oraz odwołując się do dwóch kontekstów: psychologicznego i społecznego.

"Lalka" Prusa to wybitny przykład powieści dziejowej i mimetycznego podejścia do literatury. Autor dokładnie odzwierciedla realia społeczno-ekonomiczne schyłku XIX wieku w Polsce, przedstawiając je z przerażającą autentycznością. Przez złożoną narrację i wielowątkowość Prus konstruuje obraz ówczesnej Warszawy, nie tylko jako przestrzeni fizycznej, ale jako uzębienia społecznego, w którym każdy ma swoje miejsce i rolę. Tworząc "Lalkę", Prus posłużył się techniką detalu, co jest charakterystyczne dla naturalizmu, by uchwycić esencję ówczesnych czasów.

W kontekście psychologicznym, mimetyzm "Lalki" uwidacznia się w głęboko realistycznym, wręcz analitycznym potraktowaniu postaci. Charakterystyki psychologiczne bohaterów, z ich wewnętrznymi rozterkami, ambicjami i namiętnościami, są drobiazgowo opracowane. Stanisław Wokulski, postać tragicznie rozdarta między pragnieniem miłości a aspiracjami społecznymi, staje się prawdziwym człowiekiem z krwi i kości. Z kolei społeczny kontekst "Lalki" przejawia się w prezentacji różnych warstw społecznych i ich konfliktów. Prus nie tworzy czarno-białych obrazów, ale przekonująco ukazuje skomplikowaną rzeczywistość, gdzie mimetyzm służy jako narzędzie krytyki społecznej.

Innym podejściem jest kreacjonizm, za którego przykład może posłużyć "Ferdydurke" Gombrowicza. To dzieło uosabia niemalże czystą formę kreacji, gdzie typowa narracja zostaje wywrócona do góry nogami, a konwencje literackie – zdeformowane. Gombrowicz bawi się literackimi formami i treściami, demonstrując absurd i groteskę życia społecznego.

W psychologicznym wymiarze kreacjonizm "Ferdydurke" to eksploracja tożsamości i jej płynności. Główny bohater, Józio, zostaje wciągnięty w świat, w którym granice między dorosłością a dzieciństwem, powagą a absurdem są niejasne i ruchome. Ta kreacja podejmuje próbę przyjrzenia się psychice ludzkiej z nowej, świeżej perspektywy, co czyni z tej powieści istotny komentarz dotyczący ludzkiej natury.

Społeczny wymiar kreacjonizmu w "Ferdydurke" przejawia się zaś w satyrycznym podejściu do absurdów kultury i norm społecznych. Gombrowicz bada mechanizmy, które kształtują ludzkie zachowania, szczególnie tendencję do podporządkowywania się narzuconym wzorcom, nawet jeśli są one absurdalne czy szkodliwe. Kreacyjny charakter powieści pozwala czytelnikowi doświadczyć dystansu do rzeczywistości, zmuszając do refleksji nad własnymi zachowaniami.

Analizując oba te dzieła, dostrzegamy, że wybór konwencji przez autora zależy zarówno od osobistych intencji, jak i specyfiki czasu, w którego są twórcami. Prus, żyjący w epoce pozytywizmu, kieruje się zasadami mimetyzmu, by uświadamiać czytelnikom realia życia i przyczyniać się do zmian społecznych. Z kolei Gombrowicz, działający w okresie międzywojennym i zmagań z kryzysem tożsamości, wybiera kreacjonizm, by poddać w wątpliwość tradycyjne rozumienie rzeczywistości na rzecz głębszej introspekcji.

Ostatecznie konwencja literacka, jaką wybiera autor, zależy od szeregu czynników, w tym od celu, który zamierza osiągnąć, od epoki, w której żyje, a także od indywidualnych skłonności i doświadczeń. Zarówno mimetyzm Prusa, jak kreacjonizm Gombrowicza, wnoszą wartościowe wkłady do literatury i kultury, oferując czytelnikom różne sposoby na percepcję i rozumienie świata.