Zło w sytuacjach krańcowych i jego konsekwencje dla człowieka. Odwołaj się do filmu pianista i lektury obowiązkowej

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 26.01.2024 o 22:21

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 22.01.2024 o 11:48

Zło, jako uniwersalna kategoria moralna, stając w obliczu dramatycznych warunków historycznych i życiowych, ujawnia swe różnorodne oblicza. W sytuacjach krańcowych, w których bardzo często brak jest wyboru, człowiek staje nie tylko przed zagrożeniem ze strony okrutnych aktów, ale również przed ryzykiem utraty własnej ludzkości, uczestnicząc – czynnie bądź biernie – w rozprzestrzenianiu zła. Analizując ten problem, warto przyjrzeć się konkretnym przykładom, jakie dostarczają dzieła kultury, w tym film "Pianista" w reżyserii Romana Polańskiego oraz literatura obowiązująca w polskich szkołach średnich.

Film "Pianista" przedstawia losy Władysława Szpilmana, polskiego muzyka pochodzenia żydowskiego, który przeżył II wojnę światową w zrujnowanej Warszawie. Obraz ten, nakreślając realia okupowanej przez Niemców stolicy, ukazuje skrajne zło, które w swojej istocie jest wynikiem działania systemu totalitarnego, degradującego jednostkę i podporządkowującego ją bezwzględnym prawom rasizmu i nienawiści. Zaświadczamy tu akty brutalności i pogardy dla życia ludzkiego, wyrażające się w egzekucjach, prześladowaniu i codziennej walce o przeżycie. Szpilman, trawiony głodem i cierpieniem, jest świadkiem, jak ludzka egzystencja redukowana jest do walki o najbardziej podstawowe potrzeby. Jego muzykalna dusza cierpi dwojako - z powodu niewyobrażalnych strat osobistych, jak i przez uniemożliwienie praktykowania sztuki, będącej dla niego fundamentem bytu. Paradoksalnie, to samo zło, które zmiażdżyło miliony ludzkich losów, pozwoliło Szpilmanowi przeżyć dzięki pomocy niemieckiego oficera, Wilm Hosenfelda. Ta postać dowodzi, że nawet w największych ciemnościach można odnaleźć iskierki ludzkiego współczucia i dobra.

Z kolei literatura obowiązująca stawia przed nami, jako czytelnikami, nie mniej bulwersujące przykłady dylematów moralnych i żywotnych decyzji. "Medaliony" Zofii Nałkowskiej - choć są utworem faktograficznym a nie fikcją - należą do lektur, które podejmują ten dramatyczny temat. Opowiadania Nałkowskiej, będące literackim świadectwem zeznań uczestników oraz świadków zbrodni wojennych, pozwalają zrozumieć, jak bardzo zezwierzęcenie, brutalność i obojętność na los innych mogą zdominować człowieka, kiedy to moralne ograniczenia zostają zdystansowane przez zasadę "sprawiedliwości" narzuconej przez okupanta.

Spośród lektur obowiązkowych szczególnie ilustratywnym jest również dramat "Dziady" część III Adama Mickiewicza. Przedstawia on historię więźniów politycznych w zaborze rosyjskim, którzy doświadczają zarówno fizycznego, jak i psychicznego zniewolenia. Gustaw-Konrad wypowiadając swoje słynne "Kto ty jesteś?" staje się symbolem cierpienia narodowego i osobowego. Postać ta pokazuje, że wobec zła politycznego i narodowego człowiek może trawić się nienawiścią, co prowadzi do zamknięcia w własnym bólu i desperacji, wyzbywając go wrażliwości na innych.

Rozważając konsekwencje zła w sytuacjach krańcowych, widzimy, że ostatecznie zmieniają one zarówno psychikę, jak i system wartości jednostki. Czy to w realiach II wojny światowej, czy to w mikrokosmosie dramatu romantycznego, ludzie zostają wystawieni na próbę, która często wyrywa z nich najgorsze, ale czasami otwiera na godną podziwu wielkoduszność i odwagę. Zarówno film "Pianista", jak i analizowane lektury uświadamiają, że odpowiedź na zło nigdy nie jest jednoznaczna i wymaga indywidualnej refleksji nad własnymi wyborami moralnymi.