Różne postawy wobec zagrożenia ojczyzny i ich konsekwencje w literaturze

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 1.02.2024 o 10:02

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 31.01.2024 o 18:19

Konfrontacja z zagrożeniem własnego kraju to moment, który w historii wielokrotnie stanowił punkt zwrotny nie tylko dla indywidualnych losów, ale także dla całych narodów. W literaturze ten motyw pojawia się równie często i prezentuje różnorodność postaw wobec tak dramatycznych okoliczności. Na przykładzie wybranych lektur obowiązkowych – "Dziadów" cz. III Adama Mickiewicza, "Krzyżaków" Henryka Sienkiewicza i kontekstów z innych dzieł kultury – można prześledzić, jak postawy postaci w obliczu zagrożeń narodowych kształtują ich dalsze losy oraz wpływają na otaczający je świat.

W "Dziadach" cz. III Adama Mickiewicza widzimy dramatyczne zmagania Polaków z zagrożeniem po upadku powstania listopadowego. Mickiewicz kreśli obraz narodu uciśnionego, którego członkowie różnie reagują na utratę niepodległości. Widzimy tu spektrum postaw – od biernego przyzwolenia na zaborcze działania, poprzez desperacką walkę, aż po uduchowiony opór. Konrad, główny bohater dramatu, przechodzi przemianę od egocentrycznego buntu do uświadomienia sobie konieczności poświęcenia dla wyższego celu – wolności ojczyzny. Jego postawa, choć początkowo może wydawać się naiwna, z czasem przeradza się w symbol duchowej siły i niezłomności, które działają na rzecz przetrwania tożsamości narodowej. W konsekwencji, choć Konrad nie wywalczył wolności bronią, to jego postawa stała się inspiracją dla innych, przyczyniając się do zachowania ideałów narodowych.

"Krzyżacy" Henryka Sienkiewicza prezentują inną odsłonę tematu zagrożenia ojczyzny, przedstawiając losy Polaków w walce z Zakonem Krzyżackim. Obrona przed zewnętrznym agresorem jednoczy postacie, ukazując patriotyzm i poświęcenie dla wspólnego dobra. Postać Zbyszka z Bogdańca, młodego rycerza, przedstawia archetyp bohatera gotowego do walki i poświęceń dla ojczyzny. Jego postawa, niezachwiana odwaga i wierność ideałom rycerskim to kontrast dla innych, którzy mogą poddać się w obliczu zagrożenia. Efektem takiej postawy jest zwycięstwo pod Grunwaldem, które zapisało się jako triumf narodowego ducha i determinacji.

Porównując działania i postawy wymienionych bohaterów literackich, widzimy, że choć warunki i charakter zagrożenia się różnią, wspólnym mianownikiem jest patriotyzm i gotowość do poświęceń. Zarówno Konrad i Zbyszko reprezentują postawy czynnego oporu, lecz w różny sposób. Konrad staje się bojownikiem na płaszczyźnie duchowej, a jego walka toczy się w sercach i umysłach ludzi. Zbyszko zaś walczy mieczem, broniąc fizycznie granic swojej ojczyzny.

Konteksty z innych dzieł, jak na przykład postać Jana Skrzetuskiego z "Ogniem i mieczem" Sienkiewicza, również obrazują skrajne postawy wobec zagrożenia. Skrzetuski, podobnie jak Zbyszko, jest gotów poświęcić wszystko dla obrony Ojczyzny i ukochanej, pokazując, że miłość i patriotyzm często współistnieją, wzmacniając jedno i drugie uczucie.

Podjęcie wyboru między pasywnością a aktywnym oporem w sytuacji zagrożenia ojczyzny jest próbą charakteru, która decyduje o przyszłości postaci literackich. W każdym wybranym przypadku, postawy bohaterów owocują konkretnymi konsekwencjami – zarówno dla nich samych, jak i dla ich środowiska, a także dla przyszłych pokoleń. Postawa Konrada w "Dziadach" symbolizuje ideę, iż prawdziwa walka toczona jest na poziomie wartości i przekonań, co ma kluczowe znaczenie dla zachowania tożsamości narodowej. Z kolei skutki działania Zbyszka czy Skrzetuskiego w "Krzyżakach" i "Ogniem i mieczem" obrazują, że bezpośrednia obrona zagrożonych wartości może skutkować wygraniem konkretnej bitwy, a nawet wojny, co ma bezpośredni wpływ na losy narodu. W literaturze konsekwencje postaw w obliczu zagrożenia zazwyczaj udowadniają, że aktywny opór przynosi ostatecznie lepsze skutki niż bierny pokój, a przenosząc to na grunt rzeczywisty – jest to zachęta do działania w obronie wartości wspólnotowych i podkreślenie odpowiedzialności, jaką każdy ma za losy własnej ojczyzny.