"Szewcy"- kompozycja, język i styl

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 18.06.2024 o 9:25

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 17.06.2024 o 13:00

"Szewcy - kompozycja, język i styl" I. Wprowadzenie

"Szewcy" to dramat autorstwa Stanisława Ignacego Witkiewicza, znanego również jako Witkacy, który należy do kanonu literatury polskiej XX wieku. Utwór powstał w latach 1931-1934 i jest jednym z najbardziej znaczących dzieł autora, znanego z oryginalnych i często kontrowersyjnych poglądów na sztukę i literaturę. Dramat ukazał się po raz pierwszy w pełnej wersji w 1948 roku, już po śmierci Witkacego, co wpłynęło na jego recepcję i interpretację. Kontekst historyczny powstania "Szewców" jest również nie bez znaczenia - dramat ten powstał w okresie narastającego napięcia politycznego w Europie, wzrostu ideologii totalitarnych oraz zauważalnych zmian społeczno-ekonomicznych.

Tytuł dramatu, "Szewcy", jest nieprzypadkowy i ma głęboko symboliczną wymowę. Szewcy reprezentują klasę robotniczą, jednocześnie margines społeczeństwa, który w oczach elit jest deklasowany i marginalizowany. Zawód szewca, rzemieślnika zajmującego się naprawą butów, symbolizuje w dramacie Witkacego ludzi uwięzionych w monotonii codziennej pracy, którzy pragną zmian i lepszego losu.

Celem niniejszego wypracowania jest analiza kompozycji, języka i stylu w "Szewcach". W dalszych częściach oraz w głębi analizy przyjrzymy się, jak Witkacy wykorzystuje te elementy, aby zbudować swoje wyraziste i złożone dzieło.

II. Kompozycja

Strukturę "Szewców" cechuje oryginalność i przemyślana organizacja. Dramat składa się z trzech aktów, które nie są podzielone na tradycyjne sceny, co samo w sobie stanowi novum w kontekście form teatralnych. Witkacy zwraca szczególną uwagę na didaskalia, które na początku każdego aktu są szczegółowo rozpisane, opisując zarówno wygląd sceny, jak i zachowania postaci. Przedstawienie bohaterów na początku tekstu nie jest zwykłym wprowadzeniem, ale daje głęboki wgląd w ich charaktery oraz relacje między nimi.

Kluczowym elementem kompozycyjnym jest system trójkowy. Witkacy konstruuje swój dramat wokół idei trójki, co można zauważyć na kilku poziomach. Po pierwsze, mamy trzech głównych szewców: Sajetana i dwóch czeladników. Społeczeństwo przedstawione w dramacie podzielone jest na trzy klasy: arystokrację (reprezentowaną przez Księżną), burżuazję (Prokurator), oraz proletariat (Szewcy). Ten system trójkowy rozciąga się również na ideologie polityczne, gdzie widzimy starcie arystokracji, kapitalizmu i komunizmu. Dramat zawiera także trzy kluczowe rewolucje: rewolucję szewców, rewolucję feministyczną oraz rewolucję komunistyczną, które przewijają się przez fabułę, dynamicznie zmieniając układ sił pomiędzy bohaterami.

Alternacja tragizmu, komizmu i groteski jest kolejnym istotnym elementem kompozycyjnym "Szewców". Witkacy stosuje różnorodne emocje i nastroje, przeplatając fragmenty komiczne i tragiczne, często przekształcając je w parodię i karykaturę. Komizm przeplata się z tragizmem, co tworzy unikalną atmosferę dramatu, w której widz nie jest pewny, czy powinien śmiać się, czy płakać.

Dynamika i ruch są szczególnie widoczne w akcjach bohaterów, którzy nieustannie walczą o władzę i swoje miejsce w hierarchii społecznej. Postacie zmieniają swoje role, co najdobitniej ilustrują losy Scurvy'ego, Księżnej i szewców. Ruchome rewolucje symbolizują dynamikę historyczną oraz niestabilność polityczną.

W kontekście epickim, jak zauważył Jan Błoński, "Szewcy" prezentują zdarzenia w sposób bardziej opisowy niż dramatyczny. Witkacy nie tylko pokazuje akcję, ale również opisuje tło i okoliczności, co sprawia, że utwór bardziej przypomina relację z wydarzeń niż ich bezpośrednią manifestację na scenie.

III. Język

Język w "Szewcach" jest niezwykle zróżnicowany i innowacyjny. Witkacy łączy styl wzniosły z potocznym, co nadaje dialogom i monologom specyficzny, groteskowy wydźwięk. Postacie posługują się wszystkimi odmianami mowy, od poetyckiej deklamacji po wulgaryzmy i neologizmy. Takie mieszanie stylów służy nie tylko do budowania komizmu, ale również do ukazania zdeformowanej rzeczywistości, w której normy językowe ulegają upadkowi.

Dialogi i monologi pełne są abstrakcji i absurdów. Witkacy poprzez język postaci przenosi refleksje filozoficzne i polityczne, często używając groteskowych opisów i porównań, jak chociażby słynne "oczy jak guziki od majtek". Język stanowi tu nie tylko medium komunikacji, ale również narzędzie do budowania atmosfery absurdu, karykatury rzeczywistości i refleksji nad kondycją człowieka.

Didaskalia w "Szewcach" pełnią złożoną funkcję. Oprócz standardowych opisów wyglądu sceny i postaci, Witkacy bardzo dokładnie opisuje ruchy, gesty oraz tło dźwiękowe, co dodaje dramacie zmysłowego bogactwa. Przykładowo, po zamachu na Sajetana, didaskalia detalii opisują zarówno chaos sytuacji, jak i wewnętrzne emocje bohaterów, co nadaje scenie wielowarstwowość i głębię.

IV. Styl

Groteska jest dominującą formą artystyczną w "Szewcach". Witkacy stosuje parodię, kpinę i deformację rzeczywistości, aby ukazać absurd i irracjonalność świata. Ukazanie świata poprzez groteskę pozwala autorowi na swobodne łączenie różnych konwencji literackich i teatralnych, co nadaje dramatowi niepowtarzalny charakter.

Jednym z kluczowych elementów stylu Witkacego jest odejście od czystej formy. Witkacy, teoretyk sztuki i autor licznych manifestów artystycznych, w swoich dramatach konsekwentnie odrzuca realizm. W "Szewcach" deformacje rzeczywistości i zmiany formy bohaterów są stałym motywem, co ukazuje elastyczność ludzkiej tożsamości i niestałość wartości społecznych.

Pod maską komizmu i groteski Witkacy ukrywa głęboki katastrofizm. Choć wiele scen może wydawać się absurdalnych czy nawet śmiesznych, to pod powierzchnią komedii kryje się pesymistyczny obraz świata. Witkacy ukazuje społeczeństwo jako skazane na upadek, pogrążone w chaosie i beznadziei. Jego dramaty oferują iluzję możliwości naprawienia przeszłości, lecz zarazem wskazują na jej nierealność.

Jednym z najważniejszych aspektów "Szewców" jest współistnienie tragizmu i komedii. Witkacy łączy elementy tych dwóch konwencji, tworząc specyficzny język tragikomedii. Dramatyczne sytuacje często przybierają groteskowy kształt, a komiczne epizody niosą ze sobą głęboki ładunek tragizmu. Takie połączenie ukazuje skomplikowaną naturę ludzkiego doświadczenia.

V. Podsumowanie

Podsumowując, "Szewcy" Stanisława Ignacego Witkiewicza to dzieło niezwykle złożone pod względem kompozycji, języka i stylu. Witkacy używa trójkowej struktury, łącząc różne ideologie i klasy społeczne, jednocześnie przeplatając tragizm, komizm i groteskę. Dynamika dramatu oddaje niestabilność polityczną i społeczną, która znajdowała się w centrum zainteresowania Witkacego.

Język dramatu cechuje się zróżnicowaniem stylów, mieszając wyszukane formy z potocznym językiem, co podkreśla groteskowy charakter utworu. Dialogi i monologi niosą głębokie refleksje filozoficzne i polityczne, przyciągając uwagę odbiorcy swoim unikalnym językiem i stylem. Didaskalia dodają tekstowi szczegółowości, wpływając na wyobraźnię czytelnika i widza.

Styl "Szewców" oparty na grotesce, deformacji rzeczywistości i połączeniu tragizmu i komedii, oddaje pesymistyczną wizję świata Witkacego, jednocześnie daje odbiorcy narzędzie do refleksji nad kondycją współczesnego społeczeństwa.

"Szewcy" odgrywają znaczącą rolę w literaturze polskiej, przynosząc nową jakość dramatycznej sztuki i wpływając na późniejszych twórców. Dzieło Witkacego wciąż inspiruje, otwierając nowe pola interpretacji i refleksji na temat natury człowieka i jego miejsca w historycznym procesie. W ten sposób "Szewcy" stają się nie tylko świadectwem artystycznej wizji Witkacego, ale także trwałym elementem polskiego dziedzictwa literackiego.