"Szewcy" jako dramat o rewolucji

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 24.06.2024 o 12:44

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 22.06.2024 o 6:43

Stanisław Ignacy Witkiewicz, znany jako Witkacy, napisał dramat „Szewcy” w latach trzydziestych XX wieku. Uznać go można za jedno z najważniejszych dzieł polskiej dramatopisarstwa modernistycznego. Twórczość Witkacego, a w szczególności "Szewcy", jest głęboko zakorzeniona w duchu epoki, w której powstawała, pełnej licznych napięć politycznych i ideologicznych, a w dramacie tym artysta eksploruje fenomen rewolucji, w czym bywa przewrotny, parodystyczny, absurdalny, a jednocześnie niezwykle przenikliwy.

Dramat „Szewcy” jest uznawany za najbardziej dojrzałe dzieło Witkacego, w którym najpełniej realizuje on zasady Czystej Formy, koncepcji artystycznej będącej jego autorskim wkładem w rozwój modernizmu. Czysta Forma zakładała, że sztuka powinna być autonomicznym bytem, niezależnym od rzeczywistości zewnętrznej, polityki czy moralności. Jednak w rzeczywistości "Szewcy" zawierają głęboką analizę świata po upadku wartości duchowych, przestającego kierować się sztuką, kulturą i religią.

W „Szewcach” Witkacy przygląda się rewolucji i kreśli jej obraz jako fenomenu rodzącego się z pustki metafizycznej. Rewolucja staje się tu narzędziem do wprowadzania totalitaryzmu, a cała cywilizacja, zredukowana do narzędzia politycznego i technokratycznego schematu, pogrąża się w coraz głębszym kryzysie duchowym.

Witkacy przedstawia kolejne etapy rewolucyjnych przewrotów, z których każdy ma swoje specyficzne cechy i motory napędowe. Pierwszą rewolucją jest pucz faszystowski prowadzony przez prokuratora Scurvego przy wsparciu bojówki Dziarskich Chłopców, symbolizujących młodzieńczą energię skierowaną w destrukcyjną stronę. Rządy Scurvego charakteryzują się brutalnością i przemocą, więzieniem szewców i Księżnej oraz próbami gnębienia ich za pomocą nudy – w tym świecie władza zdaje się poszukiwać sposobu na zapanowanie nad ludzkimi umysłami i duszami poprzez ich upadek w bezczynność i apatię.

Drugą fazą w dramacie jest przewrót komunistyczny. Reakcją szewców na nudę, którą głęboko przeżywają, jest zwrócenie się ku pracy. Ich praca nabiera charakteru niemalże rytualnego, wypełniając duchową pustkę i stając się czymś więcej niż tylko sposobem na zarabianie – staje się wartością samą w sobie. „Uszewczenie” społeczeństwa, mechanizacja pracy odzwierciedla ideologię komunistyczną, gdzie wszystko staje się podporządkowane pracy, a człowiek redukuje się do roli trybiku w wielkiej machinie produkcyjnej.

Trzecią rewolucją jest przewrót anarchistyczny. Czeladnicy szewców, widząc bezcelowość dotychczasowej pracy, zabijają Sajetana Tempego (swego mistrza), przejmując władzę w swoje ręce. Na scenę wkracza Hiper-Robociarz, postać ucieleśniająca triumf nowoczesnej technokracji, otwierając drogę Towarzyszowi X i Abramowskiemu, którzy wprowadzają nowy, technokratyczny ład.

Przyczyny tych rewolucji Witkacy dostrzega w upadku duchowych sił, które dotąd kierowały cywilizacją. Sztuka, kultura i religia, jako symbole duchowości i sensu życia, zanikają, pozostawiając ludzi w stanie duchowej pustki i nudy. Ludzie, pozbawieni wyższych celów, szukają substytutów, które znajdują w ideologiach, często jednak tylko iluzorycznych i podporządkowanych potrzebom politycznym.

Efekt nudy przywoływany w akcie II dramatu wypełnia teraźniejsza praca szewców, mechaniczna i odhumanizowana. Kult pracy staje się odpowiedzią na brak życiowego celu, lecz w rzeczywistości jeszcze bardziej uwydatnia upadek duchowy.

Droga w jaką zmierza opisana przez Witkiewicza rewolucja jest klarowna. Z każdą kolejną przemianą rewolucja prowadzi do coraz większego totalitaryzmu i unifikacji. Pucz faszystowski to dyktat siły, a rewolucja komunistyczna – mechanizowanie społeczeństwa. Wreszcie dochodzi do najbardziej dramatycznej fazy – technokracji, gdzie człowiek zostaje zredukowany do roli części systemu, narzędzia w rękach totalitarnej władzy. Nowomowa, propaganda i polityka Towarzyszy X i Abramowskiego, a także ich stroje i wygląd stają się symbolami technokratycznej władzy, której zasięg przypomina wizję kontroli i unifikacji przedstawioną przez George'a Orwella w „Roku 1984”.

Dramat Witkiewicza przynosi ponadczasowe przesłania o naturze rewolucji. Rewolucja, niezależnie od swych początkowych celów, często zjada własne dzieci – jak widzimy to na przykładzie Sajetana Tempego, który ginie z ręki swoich czeladników. Witkacy pokazuje, że motywacje rewolucjonistów bywają różne – Sajetan Tempe działa z misją i ideałami, podczas gdy jego czeladnicy kierują się bardziej przyziemnymi korzyściami, takimi jak zdobycie kobiet i władzy.

Dramat „Szewcy” ukazuje cykl tyranów, w którym obalający tyranów sami stają się nowymi oprawcami. Każdy rewolucjonista, po dojściu do władzy, przekształca się w tego, przed czym sam wcześniej walczył. Ta nieustanna dynamika powtarza się z kolejnymi przewrotami, pokazując wszechobecność ludzkiej żądzy władzy i kontroli.

Główne tezy pracy dowodzą, że „Szewcy” przedstawiają rewolucje jako proces niszczący zdrową strukturę cywilizacyjną i prowadzący społeczeństwo w kierunku totalitaryzmu. Rewolucja jest w dramacie efektem upadku wartości duchowych i próby wypełnienia pustki, która po nich pozostała. Witkacy wyraźnie ukazuje, że w momencie, gdy społeczeństwo zatraca swą duchowość, wkracza w nie chaos przeobrażający się w różnorodne formy ucisku.

Jako wnioski do przemyśleń, analiza historycznych rewolucji przez pryzmat mechanizmów przedstawionych w „Szewcach” skłania do zastanowienia się nad trwałością wartości duchowych w społeczeństwie. Znaczenie tych wartości wydaje się kluczowe dla stabilności cywilizacji, a rola technokratycznych ideologii w kształtowaniu współczesnych społeczeństw staje się przedmiotem krytycznej refleksji.

Analiza dzieła Witkacego w kontekście innych utworów literackich o podobnej tematyce może dostarczyć jeszcze szerszego kontekstu i zrozumienia przedstawionych mechanizmów: przykładowo dzieła takie jak „Rok 1984” George’a Orwella czy „Nowy wspaniały świat” Aldousa Huxleya poruszają podobne kwestie związane z kontrolą totalitarną i odczłowieczeniem społeczeństwa.

„Szewcy” Witkacego zachęcają do głębszej analizy współczesnych zjawisk społecznych przez pryzmat jego wizjonerskich obserwacji. Witkacy stworzył dramat, który, mimo swojej abstrakcyjnej i często groteskowej formy, dostarcza cennych uniwersalnych refleksji na tematy dotyczące powstawania, przebiegu i konsekwencji rewolucji w kontekście wartości duchowych i systemów totalitarnych.