Bohaterowie powieści pozytywistycznych i ich rodowody romantyczne

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.04.2024 o 15:51

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Epo­ka pozytywizmu, nazywana także epoką pracy u podstaw, znacząco różni się od romantyzmu, zarówno pod względem ideologicznym, jak i w kwestii kreacji bohaterów literackich. Bo­haterowie powieści pozytywistycznych często wpisują się w praktyczny, racjonalny klimat tej epoki, lecz jednocześnie można zaobserwować w ich postaciach i działaniach reminiscencje romantycznego rodowodu.

Analiza bohaterów takich powieści, jak "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej, "Trylogia" Henryka Sienkiewicza czy "Lalka" Bolesława Prusa, pozwala dostrzec, jak romantyczne cechy charakterów przetrwały w ich psychice i motywacjach.

Emilia Korczyńska z "Nad Niemnem" jest postacią, która żyje marzeniami o wielkiej miłości i pasjonuje się lekturą romansów, co bywa formą ucieczki od prozy życia i obowiązków pani domu. Jej pragnienia, które idealizują rzeczywistość oraz niezdolność do przyjęcia miłości od Janusza, który ją szczerze kocha, składają się na postać o wyraźnie romantycznych cechach. W jej zachowaniu odnaleźć można wzorce damskie z romantyzmu.

Podobny kontrast do racjonalnego świata pozytywistycznego przedstawia Zygmunt Korczyński, bratanek Emilii. Artysta i indywidualista, coraz bardziej zrażony do otaczającego go świata, poszukujący inspiracji i niecodziennych romansów, ostatecznie ucieka do Paryża. Pragnienie miłości, które kieruje jego życiem, jest silnym echem romantycznego dążenia do idealnej i niezwykłej uczuciowości.

Również Różyc z tej samej powieści osadzony jest z jednej strony w realiach pozytywistycznych jako własnościowy ziemianin, z drugiej jednak — przepełniony jest duchem romantycznej bierności. Postura romantycznego bohatera nie jest dla niego pozorem; żyje prawdziwym pragnieniem natchnienia, a jego potencjał twórczy i działania patriotyczne są wynikiem romantycznych inspiracji, co jest jednak ostro krytykowane przez Orzeszkową jako bezproduktywność.

Patriotyczna sfera działalności bohaterów również nawiązuje do romantyzmu. Zarówno Orzeszkowa w "Nad Niemnem", jak i Sienkiewicz w "Trylogii", nasycają swoje powieści odwołaniami do narodowych tradycji i zrywów niepodległościowych, pozostając we wdzięcznym długu wobec narodowych bohaterów.

Bohater "Trylogii", Kmicic, to postać, która przypomina Jacka Soplicę z "Pana Tadeusza". Jego życiowy rozwój oznacza przejście od młodzieńczej brawury i szlachetnych impulsów do przemyślanej, odpowiedzialnej postawy. Miłość do Olenki Billewiczówny jest dla niego motywacją do zmiany, a tragiczne skutki zdrady wpisują go w romantyczną tradycję szlachetnie zbłąkanego bohatera. Szczęśliwy finał jego losów zbliża go jednak bardziej do pozytywistycznego niż romantycznego wzorca.

Stanisław Wokulski z "Lalki" to zaś "spóźniony romantyk", który pragnie zarówno uczestniczyć w zrywie narodowowyzwoleńczym, jak i poprawić sytuację ekonomiczną kraju, co wpisuje się w pozytywistyczny nurt pracy u podstaw. Jego konflikty wewnętrzne i tragiczny finał są kumulacją kontrastu między romantycznymi a pragmatycznymi dążeniami.

W "Lalce" ważne są również postaci takie jak Prezesowa Zasławska i Ignacy Rzecki – ostatni romantycy w świecie nowoczesnego, pozytywistycznego przedsiębiorcy, jakim jest Wokulski. Ich życie pełne jest wspomnień i odniesień do dawnych romantycznych czasów, co wprowadza melancholijny ton do narracji.

Podsumowując, bohaterowie powieści pozytywistycznych często noszą w sobie cechy romantycznych przodków – od miłosnych uniesień i artystycznej wrażliwości, poprzez zmagania z indywidualnością aż po patriotyzm i trudne wybory moralne. Postaci te pokazują, jak kompromizm romantyzmu i pozytywizmu często wyraża się w ich psychice, pokazując zmianę, ale i uniwersalność dążenia człowieka do ideałów.