Postawy człowieka doświadczanego przez los w literaturze

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.04.2024 o 13:53

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 13.04.2024 o 13:12

Humanizm wobec barbarzyństwa, nadzieja wobec beznadziei, obojętność wobec cierpienia – to tylko niektóre z postaw, jakie przybierają ludzie doświadczani przez los. Literatura, pełniąc funkcję dokumentu epoki, zarazem stawia przed nami pytania o moralny wybór jednostki w obliczu ekstremalnych wydarzeń. Opowiadania Tadeusza Borowskiego, zwłaszcza „Proszę państwa do gazu” i „Ludzie, którzy szli”, rzucają światło na złożoność ludzkiej natury w warunkach nieludzkiego traktowania w hitlerowskich obozach koncentracyjnych. Dostrzegamy tu postawy ludzi, którzy znajdują się na granicy wytrzymałości fizycznej i psychicznej, a ich reakcje na otaczającą rzeczywistość są testem ludzkości.

Opowiadanie „Proszę państwa do gazu” ukazuje mechanizmy przystosowania się do życia w obozie, gdzie normalność zostaje odwrócona do góry nogami. Borowski przez swój surowy, dokumentalny styl narracji podkreśla paradoks przetrwania w Auschwitz. Jego opis pracy jako Sonderkommando, czyli więźniów zmuszonych do obsługiwania krematoriów, pokazuje, jak w ekstremalnych warunkach człowiek jest zdolny do przyzwyczajenia się do każdej, nawet najbardziej makabrycznej, rzeczywistości. Postawa głównego bohatera, który staje się obserwatorem i zarazem uczestnikiem tej przerażającej codzienności, ukazuje złożoność ludzkiej kondycji. Jego bezemocjonalny ton, wydawałoby się obojętny na widok masowych śmierci, jest mechanizmem obronnym, świadectwem utraty ludzkich wartości w obliczu wszechobecnego terroru.

Podobną postawę doświadczania przez los odnajdujemy w klasycznej powieści Alberta Camusa „Dżuma”, która opowiada o epidemii zarazy w Oranie. Choć kontekst i epoka różnią się od opisanej przez Borowskiego, to temat ludzkich reakcji na katastrofę pozostaje wspólny. Camus przedstawia różne postawy wobec zmagania się ze złem: od heroizmu przez obojętność aż po akceptację. W powieści widzimy, jak dżuma demaskuje prawdziwe oblicza ludzi, zmusza ich do podjęcia stanowiska, co jest też rodzajem testu na człowieczeństwo. Postać doktora Rieux staje się symbolem walki i nieustępliwości; jego codzienna, niestrudzona praca jest afirmacją życia w obliczu śmierci i rozpaczy.

W obu tych utworach przewija się motyw nadziei – choć bywa ona przyćmiona przez otaczającą rzeczywistość, nigdy nie umiera całkowicie. W „Proszę państwa do gazu” nadzieja ukazywana jest bardziej jako marzenia o przetrwaniu, drobne chwile ulgi i odpoczynku w codziennym piekle obozu. W „Dżumie” natomiast, nadzieja jest silniej zarysowana, przez postawy bohaterów aktywnie walczących z zarazą, co jest metaforą walki z wszelkim złem.

Analizując postawy człowieka doświadczanego przez los na podstawie omówionych utworów, trudno nie dostrzec ich uniwersalnego charakteru. Literatura przez pryzmat ekstremalnych sytuacji, jakie spotykają bohaterów, uczy nas zrozumienia dla skomplikowanej natury ludzkich zachowań. Poucza, że w obliczu największego nawet zła, każdy ma wybór, jak na nie odpowiadać. Czy to przez rezygnację i poddanie się, czy przez walkę i zachowanie godności, te dzieła pokazują, że nawet w najciemniejszym tunelu istnieje światło – choćby najmniejsza iskierka nadziei.