Zwierciadło społeczeństwa i duszy ludzkiej w werystycznej powieści Honoriusza Balzaka z cyklu „Komedia ludzka”- „Ojciec Goriot”.

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 19.05.2024 o 6:30

Epoka romantyzmu, która dominowała w literaturze od końca XVIII do połowy XIX wieku, cechowała się przewagą emocji nad rozumem, skupieniem na indywidualizmie oraz szczególnym zainteresowaniem religiami, historią i naturą. Zromantyzowana wrażliwość w dużej mierze przenikała sztukę i literaturę tamtego okresu. Jednak pomiędzy te nastroje wkradł się nowy nurt - realizm, który stał się odpowiedzią na idealizowane światy romantyków. Honoriusz Balzak był jednym z pionierów tego podejścia. Urodzony w 1799 roku, francuski powieściopisarz i dramaturg, stał się jednym z czołowych propagatorów realizmu, który ukazywał rzeczywistość taką, jaka była - z jej brutalnością, niesprawiedliwościami i skomplikowanymi relacjami międzyludzkimi.

Balzak stworzył monumentalny cykl powieściowy „Komedia ludzka”, w którym zawarł szeroki przegląd społeczeństwa francuskiego swojej epoki. Jednym z najważniejszych dzieł tego cyklu jest „Ojciec Goriot”, który zyskał miano klasyki literatury realistycznej. Powieść ta stanowi swoiste zwierciadło społeczeństwa oraz duszy ludzkiej, ukazując zarówno jednostkowe dramaty, jak i szerokie zjawiska społeczne.

„Ojciec Goriot” powstał w czasach Restytucji Ludwika Filipa, okresu charakterystycznego dla dynamicznego rozwoju kapitalizmu, który wywarł ogromny wpływ na moralność i motywacje ludzi. Balzak dokładnie obserwował i opisywał zmiany w społeczeństwie, zwracając uwagę na narastające podziały klasowe, materializm i postępującą demoralizację. Realizm i weryzm, które wyrażają się w jego twórczości, były narzędziami, dzięki którym Balzak diagnozował społeczeństwo, ukazując jego prawdziwe oblicze, pozbawione romantycznych iluzji.

Narracja w „Ojcu Goriot” jest prowadzona w trzeciej osobie, co pozwala Balzakowi na panoramiczne przedstawienie świata, w którym żyją jego bohaterowie. Narrator posiada wszechwiedzę, dzięki czemu może dogłębnie analizować motywacje i uczucia postaci, ukazując ich skomplikowaną psychologię. Chociaż narrator stara się zachować obiektywizm, momentami ujawnia swoje subiektywne opinie, co nadaje powieści dodatkowy wymiar emocjonalny.

Język powieści Balzaka, choć potoczny, jest precyzyjnie skonstruowany. Autor świadomie selekcjonuje fakty, aby przedstawiać rzeczywistość w sposób klarowny, ale jednocześnie pełen znaczeń. To pozwala na głębsze zrozumienie postaci i ich losów, a także szeroko pojętego społeczeństwa, które się za nimi kryje.

W „Ojcu Goriot” Balzak prezentuje galerię postaci zamieszkujących pensjonat pani Vauquer, który staje się mikrokosmosem społeczeństwa - miniaturą paryskiego życia w całej jego różnorodności. W pensjonacie spotykają się przedstawiciele różnych warstw społecznych, co umożliwia Balzakowi ukazanie ich interakcji oraz różnorodności motywacji i działań. Główne postacie, takie jak ojciec Goriot, Eugeniusz de Rastignac i Vautrin, stanowią trzon fabularny, a ich losy odzwierciedlają główne tematy powieści.

Ojciec Goriot jest przykładem absolutnej miłości rodzicielskiej, która kończy się wyzyskiem przez jego córki, które bardziej cenią sobie materialne dobra niż miłość ojca. Eugeniusz de Rastignac jest młodym człowiekiem, który pragnie wspiąć się po drabinie społecznej Paryża, lecz jego przemiana moralna i kompromisy, jakie musi zawrzeć, symbolizują konflikt między idealizmem a realizmem. Vautrin, mroczny mentor, jest cynicznym realistą, który swoimi refleksjami na temat moralności zderza się z naiwnym idealizmem Rastignaca.

Każda z postaci w „Ojcu Goriot” ma swoje typowe cechy, reprezentujące określoną grupę społeczną. Balzak mistrzowsko kreuje ich charakterystykę, posługując się szczegółami ubioru, zachowania i języka. Przez to, tworzy swoiste typy moralne i społeczne, które pomagają lepiej zrozumieć strukturę oraz stan francuskiego społeczeństwa jego czasów.

Powieść „Ojciec Goriot” w pełni ukazuje upadek moralny społeczeństwa – jego demoralizację, którą Balzak widział w pogoni za materialnym bogactwem i wygodnym życiem, kosztem wyższych uczuć i wartości. Konflikt między idealizmem a realizmem jest jednym z głównych tematów powieści, a postać Rastignaca doskonale ilustruje ten dylemat. Forowanie wartości materialnych nad duchowe stanowi kluczowy motyw napędowy działań wielu postaci, prowadzący do destrukcji ich życia oraz relacji międzyludzkich.

Relacje międzyludzkie w „Ojcu Goriot” ukazują skomplikowane i często tragiczne zależności. Ojciec Goriot doświadcza miłości i wyzysku ze strony swoich córek, co symbolizuje głębsze problemy społeczne tamtej epoki. Społeczna hierarchia i zależności mają decydujący wpływ na życie jednostek, co Balzak świetnie interpretuje przez pryzmat wzajemnych relacji mieszkańców pensjonatu.

Symbolika powieści ukazuje Paryż jako tło, które jest realistyczną topografią miasta, nadającą powieść bardziej autentyczny charakter. Pensjonat pani Vauquer staje się mikrokosmosem całego społeczeństwa, gdzie w miniaturze oddawana jest cała złożoność życia społecznego. „Ojciec Goriot” to nie tylko zwierciadło społeczeństwa, ale także duszy ludzkiej. Przez analizy psychologiczne postaci, Balzak odkrywa przed czytelnikami wieloznaczności motywacji i poczynań swoich bohaterów.

Podsumowując, „Ojciec Goriot” jest klasycznym przykładem realistycznego opisu rzeczywistości, który pełni funkcję poznawczą i diagnostyczną. Przez uważne i wszechstronne przedstawienie typów postaci i ich moralnych dylematów, Balzak osiąga panoramiczny obraz społeczeństwa, które jest i aktualne, i uniwersalne.

Balzak, wychodząc poza ramy romantyzmu, zapoczątkował nowy sposób myślenia o literaturze, który miał wielki wpływ na dalszy rozwój prozy realistycznej. „Ojciec Goriot” zaskakuje czytelnika swoją aktualnością; mimo że minęło ponad półtora wieku od powstania powieści, wiele z poruszonych przez Balzaka problemów nadal jest obecna w dzisiejszym społeczeństwie.

Literacka i poznawcza wartość powieści „Ojciec Goriot” pozwala nam na głębsze zrozumienie nie tylko ówczesnej Francji, ale także uniwersalnej natury ludzkiej, której skomplikowane motywy i uczucia nadal kształtują nasze życie.