W jaki sposób można sądzić, że powieść Honoriusza Balzaka zatytułowana „Ojciec Goriot” spełnia stendhalowskie założenie, iż „powieść jest jak zwierciadło, które przechadza się po gościńcu”?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 6.08.2024 o 16:42

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 6.08.2024 o 16:23

---

I. Wprowadzenie

Stendhalowskie założenie, iż „powieść jest jak zwierciadło, które przechadza się po gościńcu”, podkreśla ideę, że literatura powinna dokładnie odbijać rzeczywistość, w której jest osadzona. Jest to koncepcja bliska realistycznemu podejściu w literaturze, gdzie pisarz dąży do przedstawienia prawdziwego obrazu świata, bez idealizacji ani przesadnej stylizacji. Realizm, jako nurt literacki, jest zatem świadectwem czasów, w których tworzyli autorzy, starających się uchwycić esencję życia codziennego ich epoki.

2. Krótka biografia Honoriusza Balzaka

Honoriusz Balzak, żyjący w latach 1799-1850, to jeden z najważniejszych twórców literatury francuskiej. Pomimo że teoretycznie zaliczany jest do epoki romantyzmu, jego twórczość jest w zasadzie pionierska dla realizmu i fundamentów pozytywizmu. Jego najbardziej znane dzieło, „Komedia ludzka”, składa się z około stu powieści i opowiadań, które tworzą kompleksowy obraz społeczeństwa francuskiego pierwszej połowy XIX wieku. Balzak, poprzez dokładne obserwacje życia społecznego i psychologii swoich bohaterów, zapisał się na kartach historii literatury jako mistrz detalu i precyzyjnego odwzorowywania rzeczywistości.

3. Cel wypracowania

Niniejsze wypracowanie ma na celu analizę powieści „Ojciec Goriot” pod kątem potwierdzenia tezy Stendhala, że powieść jest odbiciem rzeczywistości. Przez dokładne przebadanie treści i struktury dzieła, spróbujemy wykazać, iż Balzak użył literatury jako narzędzia, które wiernie oddaje realia francuskiego społeczeństwa XIX wieku.

II. Realizm Balzaka

Realizm w literaturze polega na wiernym odzwierciedleniu rzeczywistości. Autorzy realistyczni starali się unikać idealizacji i romantycznego ubarwiania rzeczywistości, zamiast tego skupiając się na przedstawieniu życia takim, jakie jest – ze wszystkimi jego aspektami, zarówno tymi pięknymi, jak i brutalnymi. W powieści realistycznej obserwacja świata i społeczeństwa staje się kluczowym elementem, a postacie i fabuła mają być typowe i wiernie ukazywać prawdziwe ludzkie doświadczenia.

2. Metody pracy twórczej Balzaka

Balzak w swojej twórczości przyjął wręcz „przyrodnicze” podejście do obserwacji społeczeństwa. Jak sam mówił, starał się zebrać jak najwięcej faktów i przeprowadzać swoiste „eksperymenty” psychologiczne, badając, jak postacie zachowują się w różnych sytuacjach życiowych. Jego metoda przypominała więc podejście badacza, który poprzez dokładną analizę faktów stara się dojść do ogólnych prawd dotyczących ludzkiej natury i społeczeństwa.

3. Cele literatury realistycznej

Celem literatury realistycznej jest ukazanie prawdy o świecie i ludziach. Literatura ta ma służyć jako „ludzki dokument”, który nie tylko przedstawia realia, ale także je analizuje i komentuje. Poprzez obiektywne przedstawienie rzeczywistości, autorzy realistyczni pragnęli pokazać typowe problemy, aspiracje i konflikty, z którymi borykają się ludzie.

III. Analiza "Ojca Goriot"

Powieść „Ojciec Goriot” osadzona jest w Paryżu na przełomie drugiej i trzeciej dekady XIX wieku. Pensjonat pani Vauquer, w którym mieszka tytułowy bohater, staje się centrum fabuły oraz symbolem społecznej degrengolady. Zniszczony budynek i jego mieszkańcy reprezentują różne warstwy społeczne, od arystokracji po biedotę, co daje pełny obraz życia w stolicy Francji.

2. Postacie jako reprezentacja społeczeństwa

Postacie w „Ojcu Goriot” są reprezentatywne dla różnych warstw społeczeństwa francuskiego.

- Eugeniusz Rastignac: Młody student prawa z prowincji, który przybywa do Paryża z nadzieją na zdobycie sukcesu i pozycji społecznej. Jego ewolucja od naiwnego chłopaka do cynicznego młodzieńca świadomego brutalnych realiów świata ilustruje, jak środowisko miejskie kształtuje nową, bezwzględną tożsamość jednostki pragnącej osiągnięcia wysoko postawionych celów.

- Ojciec Goriot: Bogaty handlarz mąki, który w pensjonacie mieszka z powodu oszczędności. Jego bezwarunkowa miłość do córek, Anastazji i Delfiny, którzy traktują go wyłącznie jako źródło finansowego wsparcia, prowadzi do jego degradacji i upadku. Goriot uosabia tragiczną figurę ojca ofiarującego się dla dzieci w niewdzięcznym społeczeństwie.

- Vautrin: Intrygujący pensjonariusz, dawny galernik i przestępca, który z czasem okazuje się być głową przestępczej organizacji. Jego wpływ na Rastignaca oraz jego cyniczne spostrzeżenia na temat społeczeństwa pokazują mrok i brutalność miejskiego życia. Vautrin jest symbolem dystansu pomiędzy moralnością a rzeczywistością.

3. Panorama społeczeństwa

Balzak w „Ojcu Goriot” przedstawia całą panoramę społeczeństwa. W książce spotykamy przedstawicieli arystokracji, burżuazji, mieszczaństwa, szlachty, robotników oraz biedoty. Relacje między postaciami stają się odzwierciedleniem panujących wówczas układów społecznych i ekonomicznych, pokazując kompleksową sieć zależności i konfliktów.

4. Rola Paryża w powieści

Paryż jest nie tylko tłem, ale również swoistym bohaterem powieści. Balzak dokładnie opisuje zarówno eleganckie dzielnice, jak i obskurne zakątki miasta. Opis dosłowny i realistyczny sprawia, że czytelnik może niemal poczuć atmosferę miasta, jego dynamikę, zgiełk i kontrasty. Paryż w „Ojcu Goriot” to miejsce nieprzewidywalne, tętniące życiem, pełne sprzeczności, podobne do kalejdoskopu lustrzanego odbijającego społeczne niuanse.

IV. Środki literackie

Język w powieści „Ojciec Goriot” jest prosty i przystępny. Balzak unikał nadmiaru stylistycznych ozdobników, żeby lepiej komunikować się z czytelnikiem. Używał potocznego języka, co czyniło jego narrację bardziej przystępną i zrozumiałą. Przezroczystość stylu Balzaka pozwalała odbiorcom skupić się na treści, a nie formie, co jest jednym z wyznaczników realizmu.

2. Techniki narracyjne

Balzak stosuje narrację trzecioosobową z wszechwiedzącym narratorem, który nie tylko opisuje wydarzenia, ale także komentuje działania i motywacje bohaterów. Czasami narrator bezpośrednio zwraca się do czytelnika, co jeszcze bardziej zbliża go do realiów opisanego świata i sprawia, że odbiorca czuje się zaangażowany w historię. Ta technika sprawia, że powieść staje się miejscem dialogu między autorem a czytelnikiem.

V. Porównania i konteksty

„Ojciec Goriot” jest częścią „Komedii ludzkiej”, monumentalnego cyklu powieści i opowiadań Balzaka, który starał się ukazać życie społeczne we Francji. Gdy spojrzymy na inne jego dzieła, takie jak „Eugeniusz Grandet” czy „Kuzynka Bietka”, zauważymy podobne podejście do przedstawiania rzeczywistości: dokładne opisy codziennych spraw, skomplikowane postacie oraz realistyczny obraz stosunków społecznych.

2. Porównanie z innymi realistami

Michaił Bułhakow, w przeciwieństwie do Balzaka, zastosował w swojej powieści „Mistrz i Małgorzata” topos szatana, co wprawdzie nadaje jej charakter nadprzyrodzony, ale również ukazuje rzeczywistość w krzywym zwierciadle satyry. Inni realiści, jak Fiodor Dostojewski, również stosowali techniki realistyczne, by przedstawiać skomplikowane wnętrze ludzkiej duszy oraz ukazać brutalność i niesprawiedliwość społeczeństwa.

VI. Podsumowanie

Analizując „Ojca Goriot” Honoriusza Balzaka, można zauważyć, że powieść spełnia stendhalowskie założenie, iż „powieść jest jak zwierciadło, które przechadza się po gościńcu”. Poprzez wierne odwzorowanie rzeczywistości, dokładny opis życia codziennego oraz przenikliwe analizy psychologiczne postaci, Balzak udowadnia, że jego literatura jest zwierciadłem tamtych czasów, ukazującym prawdziwe oblicze paryskiego społeczeństwa pierwszej połowy XIX wieku.

2. Ostateczna teza

„Ojciec Goriot” spełnia założenia Stendhala, będąc narzędziem do ukazywania prawdy o życiu i społeczeństwie. Realistyczna narracja, prawdziwe i skomplikowane postacie, a także dokładność w oddawaniu kontekstów społecznych czynią z tej powieści prawdziwe zwierciadło, które pokazuje zarówno piękno, jak i brzydotę tamtych czasów.

3. Zakończenie

Znaczenie powieści Balzaka w kontekście literatury realistycznej jest nie do przecenienia. Jego wpływ sięga daleko poza granice Francji, inspirując pisarzy na całym świecie do wiernego odwzorowywania rzeczywistości w swoich dziełach. „Ojciec Goriot” pozostaje jednym z najważniejszych świadectw dążenia literatury do prawdy, a jego przekaz jest aktualny nawet współcześnie. Powieść ta, podobnie jak wiele innych dzieł Balzaka, uczy nas, że literatura może być potężnym narzędziem do zrozumienia świata.