Obraz mieszczańskiej moralności w tragikomedii Gabrieli Zapolskiej "Moralność pani Dulskiej

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 20.05.2024 o 20:28

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 20.05.2024 o 20:24

Tragikomedia "Moralność pani Dulskiej" Gabrieli Zapolskiej to jedno z najważniejszych dzieł literatury polskiej, które wnikliwe i krytyczne podejmuje temat fałszywej moralności mieszczańskiej. Tragikomedia łączy w sobie elementy zarówno tragiczne, jak i komiczne, tworząc unikalny gatunek, dzięki któremu Zapolska mogła skutecznie przedstawiać poważne problemy społeczne w formie przejaskrawionej satyry. Autorka miała na celu obnażenie hipokryzji, powierzchowności i skryptów moralnych, które dominowały w życiu mieszczaństwa.

Gabriela Zapolska, twórczyni epoki Młodej Polski, urodziła się w 1857 roku w Podhajcach. Była aktorką, dramatopisarką i powieściopisarką, a jej twórczość wyróżniała się realistycznym podejściem do problemów społecznych tamtego czasu. Epoka Młodej Polski, czyli końcówka XIX wieku i początek XX wieku, była czasem intensywnego rozwoju kulturowego i literackiego, kiedy krytyka społeczna i artystyczny bunt były powszechnie obecne. Mieszczaństwo tej epoki charakteryzowało się silnym naciskiem na zewnętrzne pozory, społeczne relacje i materialny sukces, co często prowadziło do hipokryzji i dwoistości moralnej.

Fałszywa moralność mieszczańska jest kluczowym tematem "Moralności pani Dulskiej". Zapolska używa przerysowania i karykatury, aby wyjaskrawić i uwydatnić cechy swoich postaci. Ta technika pozwala na uzyskanie efektu komicznego, a jednocześnie krytycznego wobec uwypuklonych wad bohaterów, takich jak obłuda, chciwość czy dwoistość moralna.

Centralną postacią dramatu jest Aniela Dulska, która staje się symbolem i uosobieniem fałszywej moralności. Dulska kieruje się filozofią "prania brudów w domu", co oznacza, że próbuje zachować pozory bez względu na prawdziwe postępowanie. Jej moralność jest całkowicie powierzchowna i skupiona na zewnętrznej opinii. Dulska naucza swoje dzieci obłudy i fałszywych wartości, co można zobaczyć w jej słowach: "Wszystko, co się dzieje w domu, trzeba prać w domu i nikomu o tym nie mówić". Jej filozofia życia opiera się na ukrywaniu swoich grzechów i dbaniu, by zewnętrzny obraz "przykładnej rodziny" nie był naruszony.

Obraz rodziny Dulskich jest kolejnym ważnym elementem odzwierciedlającym fałszywe wartości mieszczaństwa. Wnętrze domu Dulskich jasno oddaje ich powierzchowność. Bogactwo i kicz manifestują się poprzez nadmiar dekoracji: fotografie, obrazy w złotych ramach, sztuczne palmy. Te elementy mają na celu zachwycenie gości i zakrycie braku gustu oraz prawdziwej wartości.

Relacje rodzinne w domu Dulskich są zdeformowane przez dominację Anieli. Felicjan Dulski, jej mąż, jest całkowicie podporządkowany, pozbawiony inicjatywy i własnej woli. Symboliczną metaforą tego podporządkowania jest jego "wokół stołu" – życie ograniczone i kontrolowane przez żonę. Aniela zarządza również finansami rodziny, co jeszcze bardziej podkreśla jej dominację.

Dzieci Dulskich, Zbyszek, Mela i Hesia, także są ofiarami tej fałszywej moralności, a jednocześnie jej kontynuatorami. Zbyszek próbuje buntować się przeciw matczynej tyranii poprzez alkohol i romanse. Jego słowa: „To nie na złość... Ja chciałem raz zetrzeć w proch to podłe, to czarne...” pokazują jego tęsknotę za prawdziwą moralnością. Jednak jego bunt kończy się porażką – podobnie jak reszta rodziny, i on krzywdzi Hankę, a tym samym podkreśla wszechobecny fałsz.

Mela jest nieświadomą ofiarą rodzinnej obłudy. Delikatna, wrażliwa, idealistyczna, nie zdaje sobie sprawy z intryg i kłamstw, które ją otaczają. Jej naiwność i niewiedza czynią ją szczególnie tragiczną postacią.

Hesia natomiast jest najbardziej podobna do matki. Arogancka, bezczelna, dbająca o pozory, a jednocześnie aspirująca do dorosłości poprzez palenie, picie i naśladowanie starszego brata. Jej zachowanie wskazuje na brak wrażliwości i obojętność na ludzką krzywdę, co wróży kontynuację fałszywej moralności w kolejnym pokoleniu.

Podsumowując, obraz mieszczańskiej moralności w „Moralności pani Dulskiej” to wzorcowy przykład obłudy, zakłamania i fałszywych wartości. Najważniejsze w życiu Dulskich są pieniądze i dobra opinia, a ich czyny oddają przerażający światopogląd, zakorzenioną hipokryzję. Tragikomedia jako gatunek literacki pozwala na skuteczne skrytykowanie tych wad za pomocą przerysowania i karykatury, co czyni dzieło Zapolskiej niezwykle trafnym komentarzem społecznym.

Aktualność tematu również jest godna uwagi, ponieważ fałszywa moralność, hipokryzja i dążenie do zachowania pozorów są wciąż obecne w różnych formach we współczesnym społeczeństwie. Odpowiedzialność za walkę z hipokryzją spoczywa zarówno na społeczeństwie, jak i na jednostkach, a refleksja nad tym, co naprawdę jest ważne w życiu, pozostaje obowiązkiem każdego z nas.