„Moralność pani Dulskiej” Gabrieli Zapolskiej jako tragifarsa kołtuńska

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.08.2024 o 15:32

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 9.08.2024 o 14:52

Gabriela Zapolska to jedno z najbardziej wyrazistych nazwisk w polskiej literaturze przełomu XIX i XX wieku. Jej dramat "Moralność pani Dulskiej" jest fascynującym przykładem tragikomedi, czyli gatunku literackiego, który łączy w sobie elementy tragiczne i komiczne. W literaturze tragikomedia często służy do ukazania głębszych prawd o ludzkim życiu, które mogą być zarówno bolesne, jak i ironiczne. Definicja tragifarsy (rodzaj tragikomedi) polega na połączeniu tragedii z farsą, co często prowadzi do groteskowego i krytycznego przedstawienia rzeczywistości. "Moralność pani Dulskiej" wpisuje się w ten nurt, przedstawiając kołtuństwo i hipokryzję społeczną w sposób zarówno tragiczny, jak i komiczny.

Zapolskiej udało się stworzyć dzieło będące z jednej strony zabawną farsą, z drugiej – głęboką krytyką społeczną. Ta sztuka powstała w 1906 roku i natychmiast zdobyła uznanie, głównie dlatego, że odbijała realia epoki Młodej Polski, pełne sprzeczności i społecznych napięć. Ten okres to czas intensywnego rozwoju literatury, sztuki i filozofii, ale także czas borykania się z problemami moralnymi i społecznymi. W tym kontekście "Moralność pani Dulskiej" pełni funkcję lustra, w którym społeczeństwo może przyjrzeć się swoim wadom.

Celem tej pracy jest udowodnienie, iż "Moralność pani Dulskiej" można śmiało określić mianem tragifarsy kołtuńskiej poprzez analizę zarówno elementów tragicznych, jak i komicznych, które zostały wplecione w fabułę i postaci dramatu.

Jednym z najbardziej tragicznych aspektów "Moralności pani Dulskiej" są losy rodziny Dulskich. Postacie Meli, Hesi i Zbyszka zamknięte są w dusznej atmosferze kołtuństwa, która unieszczęśliwia ich na różne sposoby. Mela jest niemal niewidoczna, cicha i chorowita; jej życie jest zdominowane przez matkę, która w żadnym momencie nie pozwala jej na rozwinięcie własnej osobowości. Hesia, młodsza córka, wpada we wzory zachowań pełne powierzchowności i braku głębszych refleksji nad życiem.

Zbyszko, najstarszy syn Dulskich, jest postacią tragiczną z innego powodu: choć wydaje się buntownikiem, w rzeczywistości nie potrafi wyjść poza ramy, które narzuca mu jego rodzina. Jego próby walki z rodzinnym zakłamaniem kończą się niepowodzeniem, czego dowodem jest jego relacja z Hanką, służącą w domu Dulskich. Zbyszko uwodzi Hankę, co prowadzi do jej ciąży, ale jego działania kończą się jedynie unieszczęśliwieniem zarówno jej, jak i siebie. Zniewolenie i bezwzględność Dulskiej zmuszają Hankę do opuszczenia domu z brzuchom pełnym nadziei na rodzinę. Tym samym Hanka staje się ofiarą kołtuństwa, które przesiąknęło cały dom Dulskich.

Hanka, uczciwa i pracowita służąca, jest jednym z najbardziej tragicznych bohaterów dramatu. Uwiedziona przez Zbyszka, staje się ofiarą manipulacji i oszustwa. Jej ciąża jest nie tylko wynikiem oszustwa, ale i wyrokiem: w społeczeństwie pełnym fałszywej moralności nie ma dla niej miejsca. W końcu Hanka jest zmuszona opuścić dom Dulskich, co jest bezpośrednią konsekwencją moralnych „zasad” Anieli Dulskiej, która w rzeczywistości robi wszystko dla zachowania pozorów i codziennej karykatury własnej moralności.

Tragicznym wątkiem w sztuce jest również los jednej z lokatorek Dulskich, która po zdradzie męża próbuje popełnić samobójstwo. Dulska zamiast pomóc, wyrzuca ją z mieszkania, co doskonale obrazuje hipokryzję przypisywaną kołtunowi.

Jednak "Moralność pani Dulskiej" to nie tylko tragiczne losy bohaterów, ale również mnóstwo elementów komicznych. Charakter Anieli Dulskiej jest tu kluczowy. Jej zachowanie jest pełne groteski: w domu nosi stare, brudne ubrania, podczas gdy dla gości ma przygotowany elegancki szlafrok. Ta dualność jest emblemą jej hipokryzji. Jej fałszywe moralizowanie i dąsy są częścią komedii Zapolskiej. Choć zachowuje pozory osoby moralnie nieskazitelnej, jej czyny mówią co innego. Przykładem jest wynajem mieszkania prostytutce pod pretekstem jej niezależności finansowej, jednocześnie wskazując, jak bardzo Dulska jest zainteresowana tylko zyskami.

Dom Dulskich to także scena komedii przez swój wystrój. Wnętrze jest pełne kiczowatych elementów mających świadczyć o bogactwie, ale w rzeczywistości tworzących groteskowy obraz. Tandetna mieszanka mebli i dekoracji jest dowodem na brak smaku i wyczucia estetyki, jakie panuje w tym domu.

Felicjan Dulski, mąż Anieli, jest postacią komiczną i żałosną jednocześnie. Jego jedynym zajęciem są rutynowe spacerki „dla zdrowia” i wykradanie cygar. Jego postać jest żartobliwym kontrastem do hipokrytycznej i bezwzględnej Anieli. Jest niemal niewidoczny i uprzedmiotowiony w domu, co podkreśla jego śmieszność i uległość wobec żony.

Opowieść Anieli Dulskiej to kwintesencja kołtuństwa, terminu, który oznacza osobę pełną obłudy, zakłamania i fałszywej moralności. Dulszczyzna to postawa, która skrupulatnie zapisuje wszystkie moralne zasady na publicznej „tablicy honorowej”, ale w rzeczywistości łamie je na każdym kroku. Dulska, jako głowa rodziny, sprawuje pełną kontrolę nad mężem i dziećmi. Jej hipokryzja jest ewidentna w każdym działaniu: dba o pozory, zarządza domem z surowością i obłudą, wynajmuje mieszkanie kokocie, a jednocześnie prowadzi jałową rozmowę o moralności.

Dulska dbając tylko o pieniądze, nie zna pojęcia moralnych hamulców. Wychowuje swoje dzieci w atmosferze obłudy i bezwzględnej oszczędności, co prowadzi do ich nieszczęść i dysfunkcji. Jej wygląd także jest symbolem jej podwójnej natury: w domu zaniedbana, ale dla gości prezentuje się jako autorytet moralny.

Podsumowując, "Moralność pani Dulskiej" jest dziełem, które skutecznie łączy elementy tragiczne i komiczne, tworząc fascynującą tragifarsę kołtuńską. Losy rodziny Dulskich, Hanki i lokatorki zdradzającej męża są wypełnione tragedią, ale równocześnie pokazane w sposób groteskowy i komiczny. Zapolska w zręczny sposób pokazuje, jak hipokryzja i fałsz mogą prowadzić do nieuniknionych nieszczęść, a jednocześnie bawi nas komicznymi elementami życia rodziny Dulskich. "Moralność pani Dulskiej" nie tylko bawi i wzrusza, ale także skłania do refleksji nad dulszczyzną jako zjawiskiem społecznym, które, choć minęło już ponad sto lat od czasu napisania dramatu, wciąż jest aktualne w dzisiejszym społeczeństwie. Czy współczesne społeczeństwo różni się od tego przedstawionego przez Zapolską? Jakie inne literackie lub rzeczywiste postacie można porównać z Anielą Dulską i jej rodziną? To pytania, które warto zadać sobie, czytając "Moralność pani Dulskiej".