Omów w oparciu o twórczość Jana Andrzeja Morsztyna, Daniela Naborowskiego i Wacława Potockiego nurty w poezji epoki barokowej

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 24.05.2024 o 21:53

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 24.05.2024 o 21:35

Epoka barokowa, trwająca od końca XVI wieku do lat 30. XVIII wieku, charakteryzuje się skomplikowaną i pełną kontrastów wizją świata i człowieka. Termin "barok" pochodzi od portugalskiego słowa "barocca", oznaczającego perłę o nieregularnym kształcie, co symbolizuje dziwność i niejednoznaczność tego okresu. W literaturze barokowej dominuje hasło "marność" oraz "przemijalność", co doskonale oddaje cytat z Księgi Koheleta: "Vanitas Vanitatum, et omnia Vanitas" (Marność nad marnościami i wszystko marność). Teocentryzm, czyli postrzeganie świata przez pryzmat Boga, również był powszechny, a ludzie je postrzegani byli jako istoty pełne niepokoju religijnego i filozoficznego, negujące świat doczesny.

Twórczość Wacława Potockiego jest doskonałym przykładem nurtu patriotycznego w barokowej poezji. W swoich utworach często krytykował szlachtę za jej rozrzutność i egoizm. Przykładem tego jest utwór „Zbytki polskie”, w którym potępia sobiepaństwo szlachty, która troszczy się tylko o własne przyjemności, a nie o dobro Rzeczypospolitej. W innym utworze, „Pospolite ruszenie”, przedstawia obraz zgrupowania szlachty w obozie wojennym, gdzie wszelkie próby mobilizacji do obrony kraju kończą się niepowodzeniem z powodu braku dyscypliny i odpowiedzialności. „Transakcja wojny chocimskiej” to dzieło pamiętnikarskie, opisujące wojnę z Turkami w 1621 roku, w którym Potocki wplata patriotyzm oraz osobiste refleksje, podkreślając konieczność jedności i poświęcenia dla obrony ojczyzny.

Jan Andrzej Morsztyn był jednym z czołowych przedstawicieli nurtu miłosnego w poezji barokowej. Jego twórczość jest przesiąknięta tematami miłości, kobiet i uczuć, a jej formą wzorował się na twórczości Giambattista Marino, gdzie główną rolę odgrywa koncept – zaskakujący pomysł. W utworze "Bierzmowanie" Morsztyn wykorzystuje grę słów oraz dynamikę postaci i emocji, aby oddać intensywność uczuć. W „Na Tomka” zastosowana jest satyra, w której poeta kpi z Tomka pragnącego bogatej, lecz brzydkiej Kaśki. Bardzo znanym i często analizowanym w szkołach utworem jest „Do trupa”, w którym Morsztyn dokonuje antytezy między zakochanym a trupem, ukazując nieszczęśliwą miłość jako formę śmierci. Analizując „Cuda miłości”, zauważamy zastosowanie antytez, gdzie miłość przedstawiana jest jako nieunikniona pułapka. Natomiast w utworach „Niestatek” I i II, autor ukazuje niestałość urody i uczuć kobiecych, wykorzystując bogate środki wypowiedzi – kontrasty, epitety, porównania, wyliczenia, gradacje i anafory, co podkreśla ulotność i zmienność miłości w kontekście barokowej estetyki.

Daniel Naborowski, z kolei, jest reprezentantem nurtu filozoficznego i metafizycznego w poezji tego okresu. Jego twórczość skupia się na takich tematach jak śmierć, nicość, przemijanie i czas, co wykazuje istotne podobieństwo do twórczości Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego. W utworze "Marność" Naborowski nawiązuje do Księgi Koheleta, ukazując przemijalność wartości materialnych i życiowych trofeów. W „Krótkość żywota” reflektuje nad ulotnością życia, rozważając jego istotę i nieuniknione przemijanie. W „Cnota grunt wszystkiemu” podkreśla, że tylko cnota jest trwałą wartością, stanowiącą źródło prawdziwego szczęścia, co można uznać za kontrastowe dopełnienie niepewności i chaotyki barokowego świata.

Podsumowując, literatura baroku wyraża się w trzech głównych nurtach: patriotycznym, miłosnym i filozoficznym, przejawiających się w twórczości Wacława Potockiego, Jana Andrzeja Morsztyna i Daniela Naborowskiego. Każdy z tych nurtów traktuje o uniwersalnych tematach, które do dzisiaj zajmują istotne miejsce w literaturze: Potocki krytykuje postawy społeczne i mobilizuje do patriotyzmu, Morsztyn eksploruje miłosne uczucia z ich całym skomplikowaniem i zmiennością, a Naborowski pochyla się nad esencją ludzkiej egzystencji i jej przejściowością, dając nam do myślenia nad przemijającą naturą świata. Wpływ barokowej poezji, pełnej kontrastów, refleksji i zaskakujących konceptów, jest widoczny nie tylko w późniejszych epokach literackich, ale również w dzisiejszym postrzeganiu świata i sztuki.