Podobieństwa i różnice pomiędzy romantyczną a pozytywistyczną koncepcją państwa i społeczeństwa. Zwróć uwagę jak w obu okresach przedstawiana jest rola jednostki w społeczeństwie i narodzie

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 25.05.2024 o 6:27

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 25.05.2024 o 6:05

Romantyzm i pozytywizm, dwie kluczowe epoki w literaturze polskiej, różniły się nie tylko pod względem filozoficznym i estetycznym, ale także w podejściu do koncepcji państwa i społeczeństwa. Każda z tych epok zaoferowała unikalne spojrzenie na miejsce jednostki w społeczności oraz narodzie, co miało swoje odzwierciedlenie w literaturze.

Aby zrozumieć te różnice, warto na początek przywołać myśl Hegla, który twierdził, że "państwo jest boską ideą istniejącą na ziemi". To założenie legło u podstaw romantycznej wizji państwa jako struktury nadrzędnej, wobec której jednostka ma specyficzne obowiązki.

W romantyzmie, zwłaszcza polskim, który ukształtował się w czasach zaborów, państwo było postrzegane jako idea wzniosła i transcendentalna, której celem było wyzwolenie narodu. Literaturę tej epoki cechowała głęboka wiara w ruchy niepodległościowe, co uwidaczniało się w postaciach i tematach literackich. Hymn Narodowy "Jeszcze Polska nie zginęła" symbolizował ducha narodu, który mimo przeciwności losu zachowuje swoją tożsamość dzięki poświęceniu jednostek.

Rola jednostki w romantyzmie była zatem niezwykle istotna. Bohaterowie romantyczni, jak Konrad z "Dziadów" Adama Mickiewicza, realizowali ideały indywidualizmu i poświęcenia. Konrad, jako romantyczny bohater, przedstawiany jest jako jednostka o wyjątkowej wrażliwości i charyzmie, której celem jest duchowa jedność narodu, a jej działania mają służyć wyższym, często obarczonym mistycyzmem celom. Symbolicznym wyrażeniem kondycji moralnej społeczeństwa były słowa Wysockiego z "Dziadów": "Społeczeństwo jest jak lawa, z wierzchu zimna i twarda, a wewnątrz gorąca i pękająca – jak wulkan", które wskazywały, że choć na zewnątrz społeczeństwo może wydawać się martwe, wewnątrz tętni życiem i gotowością do zmiany.

Zupełnie inne podejście do roli jednostki w społeczeństwie zaprezentowali pozytywiści. W czasach po powstaniach narodowych, w szczególności po klęsce powstania styczniowego, pojawiła się potrzeba nowego, bardziej pragmatycznego spojrzenia na społeczeństwo i jego rozwój. Pozytywiści odrzucili romantyczne marzenia o natychmiastowej niepodległości na rzecz realizacji idei pracy organicznej i pracy u podstaw.

Społeczeństwo w pozytywizmie przedstawiane było jako organizm, w którym każda jednostka ma określoną funkcję do spełnienia. Zamiast skupiać się na bohaterstwie jednostki, pozytywiści kładli nacisk na zbiorową pracę, której celem było budowanie silnego, zdrowego państwa. Pisarz Bolesław Prus w "Lalce" pokazał przykład takiego podejścia poprzez postać Stanisława Wokulskiego, który jest nie tylko biznesmenem, ale też społecznikiem i filantropem.

Rola edukacji i harmonijnej współpracy społecznej była fundamentem pozytywistycznej koncepcji państwa. Pozytywiści wierzyli, że tylko dzięki systematycznej, ciężkiej pracy intelektualnej i gospodarczej można osiągnąć postęp społeczny. Przykładem tego była idea asymilacji Żydów, która miała na celu zjednoczenie wszystkich warstw społecznych i grup etnicznych w jednym narodowym organizmie.

Kondycja moralna społeczeństwa w literaturze pozytywistycznej ukazywana była realistycznie, często pesymistycznie. Powieści pozytywistyczne, takie jak "Lalka", ujawniały wewnętrzne konflikty i nierówności społeczno-ekonomiczne, co wskazywało na trudną drogę, jaką musiało przejść społeczeństwo, aby osiągnąć ideały wyznaczone przez pozytywistów.

Analizując podobieństwa i różnice między romantyzmem a pozytywizmem, dostrzegamy, że obie epoki wierzyły w możliwość budowy idealnego państwa i regeneracji społeczeństwa. W obu przypadkach edukacja i praca nad sobą oraz swoim otoczeniem były kluczowe. Jednakże w romantyzmie było to mocno zabarwione ideami narodowymi i duchowymi, podczas gdy pozytywizm kierował się podejściem praktycznym i gospodarczym.

Romantyzm cechował się silnym indywidualizmem, gdzie jednostka była niczym heros dążący do duchowego odrodzenia narodu. Pozytywizm z kolei stawiał na kolektywizm, widząc każdą jednostkę jako anonimowego pracownika zarządzającego częścią większej maszyny społecznej.

Podsumowując, analizy przeprowadzone powyżej pokazują, że choć obydwie epoki miały różne podejście do kwestii państwa i społeczeństwa, to zarówno romantyzm, jak i pozytywizm wniosły istotny wkład do ewolucji myśli społecznej i politycznej w Polsce. Literackie wizje Mickiewicza czy Prusa, choć bardzo różne w swojej formie, przyczyniły się do kształtowania współczesnego spojrzenia na rolę jednostki i zbiorowości w kraju, pomagając zrozumieć skomplikowane relacje między jednostką a społeczeństwem.