Co sądzisz o słowach Aleksandra Świętochowskiego, iż "Polacy że nauczyli się wspaniale ginąć a nie umieli nigdy rozumnie żyć." Czy zgadzasz się z sądem wielkiego teoretyka pozytywizmu? Swoje zdanie uzasadnij wybranymi przykładami z literatury

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 26.06.2024 o 21:37

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 26.06.2024 o 20:42

Aleksander Świętochowski, jako jeden z czołowych teoretyków polskiego pozytywizmu, odegrał ważną rolę w kształtowaniu ideologii tej epoki. Jego idee i publikacje miały duży wpływ na myślenie społeczne i kulturalne w Polsce w XIX wieku. Pozytywizm, będący reakcją na nieudane zbrojne powstania i polityczne ruchy insurekcyjne, stawiał na pierwszym miejscu pracę u podstaw, czyli dążenie do rozwoju gospodarczego, edukacyjnego i społecznego narodu. Świętochowski, wyrażający pogląd, że "Polacy nauczyli się wspaniale ginąć, a nie umieli nigdy rozumnie żyć," krytykował skłonność narodu do heroicznych, ale nie zawsze przemyślanych aktów samopoświęcenia. W niniejszej pracy postaram się ocenić, na ile trafna jest ta krytyka, wspierając ją przykładami z literatury.

Jacek Soplica, główny bohater epopei narodowej "Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza, jest postacią, która może zarówno potwierdzić, jak i zaprzeczyć tezie Świętochowskiego. Na początku utworu Jacek Soplica prowadzi życie hulaszcze, pełne przygód i wojowniczego zapału. Jego skłonność do konfliktów i zdecydowanie w działaniach przynosi mu wiele wrogów, a najtragiczniejszym momentem jego życia jest morderstwo Stolnika Horeszki. Dopiero po tym tragicznym zdarzeniu, przeżywa głęboką przemianę duchową i moralną, zmieniając się w księdza Robaka.

Ksiądz Robak, jako człowiek pokorny i pracowity, oddaje swoje życie na służbę narodu. Stara się naprawić popełnione błędy poprzez pracę na rzecz wspólnoty. Przykłada ogromną wagę do przygotowań powstańczych, które mają na celu uwolnienie narodu spod jarzma zaborcy. Jego działania ostatecznie przynoszą rezultat, choć sam ginie w obronie swoich rodaków. W tej postaci Mickiewicz ukazuje połączenie heroizmu z rozumną pracą, dowodząc, że oba te elementy mogą istnieć równocześnie.

Z drugiej strony, literatura polska ukazuje również wiele przykładów, które potwierdzają tezę Świętochowskiego o braku umiejętności rozumnego życia w społeczeństwie polskim. Mikołaj Rej w swojej "Krótka rozprawa między trzema osobami: Panem, Wójtem a Plebanem" przedstawia spór między szlachtą, chłopami i duchowieństwem. Bohaterowie tej rozprawy są uosobieniem narodowych wad: kłótliwości, egoizmu i braku porozumienia. W społeczeństwie Reja nie ma miejsca na współdziałanie i prace dla dobra wspólnego – Polska jest krajem niespójnych i skonfliktowanych grup interesów.

Wacław Potocki w swoim utworze "Zbytki polskie" krytycznie przedstawia polską szlachtę jako pełną wad, zbytków i próżności. Ta część społeczeństwa jest niezdolna do zjednoczenia sił przeciw wrogowi i dbałości o dobro wspólne. Potocki pokazuje, jak często polska szlachta nie potrafiła poświęcać się dla dobra narodu i podejmować rozumnych działań na rzecz jego rozwoju.

Jednakże w polskiej literaturze można także znaleźć przykłady postaci pozytywnych, które dowodzą, że Polacy potrafią żyć rozumnie i pracować dla dobra swojego kraju. Przykładem takiej postaci jest tytułowy bohater "Żywotu człowieka poczciwego" Mikołaja Reja. Jest to ziemianin, ceniący pracę i życie w zgodzie z naturą, gotów stanąć w obronie swojej ojczyzny. Rej przedstawia go jako wzór moralności i rozwagi, który łączy miłość do ziemi z patriotyzmem i dbałością o własną społeczność.

Tomasz Judym, bohater powieści "Ludzie bezdomni" Stefana Żeromskiego, to kolejny przykład człowieka oddanego pracy i gotowego do poświęceń dla dobra narodu. Jako lekarz, Judym odrzuca komfort osobistego życia i postanawia pomagać najuboższym, poświęcając się dla nich bez reszty. Jego misja jest przykładem rozumnego i przemyślanego życia, skierowanego na pomoc społeczeństwu.

Podsumowując, słowa Świętochowskiego zawierają pewną rację w kontekście historycznych wad polskiego społeczeństwa, takich jak kłótliwość, egoizm, skłonność do zbytków czy brak umiejętności współpracy. Jednakże są one radykalne i nie uwzględniają pełnej złożoności polskiej tożsamości. Polacy, jak pokazuje literatura, potrafili również łączyć heroizm z rozumnym, pracowitym życiem. Literatura ukazuje zarówno heroiczne śmierci, jak i przykłady mądrego, przemyślanego życia w służbie narodu. Aby ocenić przeszłość w sposób umiarkowany, należy docenić zarówno wady, jak i zalety oraz uznać znaczenie pozytywistycznych wartości w polskiej historii i literaturze.

Zastanawiając się nad współczesnością, warto zadać sobie pytania: czy dawne przywary polskiego społeczeństwa są wciąż obecne? Jak dzisiaj definiujemy bohaterstwo i rozumne życie? Czy wartości pozytywistyczne nadal mają znaczenie we współczesnym polskim społeczeństwie? Te pytania pokazują, że refleksja nad historią i literaturą nie traci na aktualności i pomaga kształtować naszą tożsamość oraz przyszłość.