Obraz i ocena środowiska ziemiańskiego w „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 8.07.2024 o 12:33

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 8.07.2024 o 11:55

Eliza Orzeszkowa, jedna z czołowych pisarek epoki pozytywizmu w Polsce, w swojej powieści „Nad Niemnem” tworzy kompleksowy i krytyczny portret ziemiaństwa, ukazując jego środowisko w różnych aspektach. Pozytywizm, jako prąd literacki i ideologiczny, kładł nacisk na pracę organiczną, edukację i postęp, co znajduje swoje odzwierciedlenie w twórczości Orzeszkowej. W niniejszej pracy przeanalizuję, jak autorka przedstawia środowisko ziemiańskie, różnicując jego przedstawicieli na podstawie ich stosunku do pracy, patriotyzmu i moralności.

Eliza Orzeszkowa poprzez swoje postacie przeprowadza szczegółową analizę stanu ziemiaństwa arystokratycznego. Przykładami bohaterów tego środowiska są Emilia, Teofil Różyc, Darzeccy, Zygmunt Korczyński i Kirło. Te postacie łączy wspólny mianownik – materializm, hedonizm i brak skłonności do pracy oraz poświęcenia. Emilia Korczyńska jest doskonałym przykładem takiego podejścia. Jej życie jest pełne lenistwa, próżnych rozrywek i braku jakiejkolwiek odpowiedzialności. Emilia często krytykuje męża Benedykta za jego oddanie pracy, przez co ta kontrastuje z jego postacią.

Zygmunt Korczyński, syn powstańca, prezentuje kosmopolityczne podejście do życia, gardząc wartościami, które cenił jego ojciec. Zygmunt nie czuje szacunku do narodowych tradycji i wciąż szuka ucieczki za granicą, by uniknąć społecznej odpowiedzialności. Kolejnym przykładem w tej grupie jest Teofil Różyc. Jego życie pełne jest hazardu i nadmiernych wydatków, co czyni go uosobieniem rozrzutności i braku świadomości wartości pracy. Bohater ten nie symbolizuje niczego więcej, poza utraty moralności wśród część ziemiaństwa.

Przeciwieństwem arystokracji jest ziemiaństwo średniozamożne, reprezentowane przez Benedykta Korczyńskiego. Benedykt to wybitny przykład osoby ciężko pracującej, która oddaje się obowiązkom gospodarza. W trudnych warunkach zmaga się z wyzwaniami, jakie stawia przed nim życie. Jego stosunek do pracy i patriotyzm często prowadzą do konfliktów z synem Witoldem, który ma nowoczesne poglądy dotyczące chłopów. Benedykt Korczyński jest mocno zakorzeniony w tradycjach, co czyni go symbolem patrioty oddanego swojemu narodowi, zwłaszcza w odniesieniu do wspomnień o powstaniu styczniowym.

Andrzejowa Korczyńska, matka Zygmunta, to postać, która żyje w cieniu pamięci o zmarłym mężu. Mimo namów syna do przeprowadzki, pozostaje niezłomna w swoim postanowieniu. Jest przykładem osoby wiernej swoim przekonaniom, która nie poddaje się łatwo naciskom, co stanowczo kontrastuje z hedonistycznym podejściem jej syna.

Kirłowa to kolejny pozytywny przykład w tej grupie społecznej. Pod nieobecność męża prowadzi gospodarstwo samodzielnie, poświęcając się dla dobra dzieci. Jej postawa pełna jest ofiarności i pracowitości, co czyni ją przeciwieństwem próżnych arystokratek.

Młode pokolenie w powieści Orzeszkowej to nadzieja na przyszłość. Justyna Orzelska i Witold Korczyński są propozycją autorki na przełamanie tradycyjnych barier społecznych. Justyna wybiera małżeństwo z Janem Bohatyrewiczem, przedstawicielem chłopstwa, jako akt patriotyzmu i chęci zbliżenia się do ludu. Jej życie pełne jest ideałów miłości, pracy i patriotyzmu, co czyni ją wzorem do naśladowania.

Witold, z kolei, reprezentuje pozytywistyczne podejście. Szanuje różnorodność ludzką i stara się poprawić warunki życia chłopów. Jego inicjatywy mają na celu zakończenie sporów i wprowadzenie nowoczesnych rozwiązań technicznych. Marynia również jest przykładem młodego pokolenia oddanego ideom pozytywistycznym. Realizując hasło „pracy u podstaw”, zaangażowana jest w edukację rodzeństwa i stara się poprawić stosunki społeczne.

Ocena ziemiaństwa w „Nad Niemnem” jest jednoznaczna. Orzeszkowa krytykuje arystokrację za jej egoizm, materializm i próżniactwo. Zauważa, że brak tych negatywnych cech jest przyczyną problemów społecznych, co kontrastuje z wartościami patriotyzmu, pracy i odpowiedzialności społecznej. Z kolei średniozamożna szlachta w osobach Benedykta, Witolda, Justyny i Kirłowej zyskuje pozytywną rolę dzięki swemu zaangażowaniu w sprawy narodowe i pracowitość.

Młode pokolenie reprezentowane przez Justynę, Witolda i Marynię jest kluczem do przyszłości. Orzeszkowa pokłada nadzieję w młodych, pełnych zapału bohaterach, przekonując czytelnika o możliwości przeobrażenia świata przez nowe pokolenia.

W podsumowaniu warto zauważyć, że „Nad Niemnem” nie tylko przedstawia obraz i ocenę środowiska ziemiańskiego, ale również stanowi apel o pracę, patriotyzm i moralność. Przesłanie powieści jest do dziś aktualne, podkreślając uniwersalność wartości takich jak odpowiedzialność społeczna i zaangażowanie. Orzeszkowa poprzez krytykę zepsucia arystokracji i pochwałę pracowitości oraz patriotyzmu tworzy dzieło nie tylko literackie, ale również wychowawcze i moralne, które może być wzorem dla kolejnych pokoleń.