Ludzkie sumienie w świetle „Zbrodni i kary”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 20.07.2024 o 22:33

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 20.07.2024 o 22:01

Sumienie to jedna z najbardziej złożonych i fascynujących zagadnień w literaturze, filozofii i psychologii. Zgodnie z definicją zawartą w "Nowej Encyklopedii Powszechnej PWN", sumienie to zdolność normalnej oceny czynów, zwłaszcza własnego postępowania, oraz do uczuć związanych z tą oceną. Jest to pojęcie niezwykle subiektywne, a jego reakcje mogą się znacznie różnić w zależności od wychowania, edukacji, środowiska, poziomu materialnego i rozwoju intelektualnego jednostki. W "Zbrodni i karze" Fiodora Dostojewskiego, sumienie odgrywa kluczową rolę, ilustrując wpływ norm moralnych i społecznych na jednostkę poprzez różne postacie, szczególnie Rodiona Raskolnikowa i Sonię Marmieładową.

Sumienie jest zjawiskiem względnym i niejednorodnym, zależnym od norm moralnych i społecznych. Ludzie różnią się w postrzeganiu moralności i etyki, co można obserwować również w życiu codziennym. Przykładem tej różnorodności jest literatura, w której postacie często zmagają się z kwestiami etycznymi i moralnymi, odzwierciedlając różne punkty widzenia i systemy wartości.

Fiodor Dostojewski w swojej powieści "Zbrodnia i kara" przedstawia dogłębne studium działania sumienia ludzkiego na przykładzie Rodiona Raskolnikowa. Jest to opowieść o młodym studencie prawa, który, uwikłany w swoje filozoficzne przekonania i wpływający na niego trudności życiowe, decyduje się na morderstwo lichwiarki Alony Iwanowny.

Raskolnikow spędza wiele czasu nad artykułem „O zbrodni”, w którym dzieli ludzi na "niezwykłych" i "zwykłych", twierdząc, że ci pierwsi mają prawo przekraczać normy moralne i społeczne w imię wyższych celów. Przekonany o swojej wyjątkowości i przytłoczony ubóstwem, Raskolnikow zaczyna wierzyć, że zabicie lichwiarki przyniesie korzyści społeczne, usuwając pasożyta ze społeczeństwa i umożliwiając mu samego siebie lepsze życie. To przekonanie prowadzi go do planowania zbrodni.

Lichwiarka, Alona Iwanowna, symbolizuje dla Raskolnikowa wszystko, co złe w społeczeństwie: chciwość, złośliwość i pasożytnictwo. Raskolnikow uzasadnia sobie, że jej śmierć będzie społecznie użyteczna, eliminując jedną szkodliwą jednostkę i umożliwiając mu wykorzystanie jej pieniędzy na lepsze cele. W jego umyśle, to poświęcenie ma usprawiedliwiać zabójstwo.

Po dokonaniu zbrodni, Rodion stara się zagłuszyć swoje sumienie, usprawiedliwiając swoje czyny ideologią moralnego wyzwolenia i dobra społecznego. Jednak jego próby nie przynoszą oczekiwanych rezultatów. Nawet jego wewnętrzny monolog, zawierający przekonujące argumenty, na dłuższą metę nie potrafi zatrzymać narastających wyrzutów sumienia i poczucia winy. "Zabij ją i weź jej pieniądze... tysiąc żywotów uratowanych od gnicia i rozkładu” – te słowa przestają przekonywać samego Raskolnikowa.

Sonia Marmieładowa to postać, która stanowi kontrapunkt dla Rodiona. Mimo że jest prostytutką, jej sumienie pozostaje czyste i niepokalane. Podejmuje tę trudną decyzję, by utrzymać rodzinę, lecz nie traci przy tym swojej moralnej integralności i duchowej czystości. Jej postawa, pełna miłości, empatii i poświęcenia, jest wręcz święta w swojej prostocie.

Sonia odgrywa kluczową rolę w życiu Raskolnikowa, stając się jego duchowym przewodnikiem i oazą sumienia. Kiedy Rodion przyznaje się jej do morderstwa, pada przed nią na kolana, co symbolizuje jego pokłon wobec całego cierpienia i jego wewnętrzną akceptację tego cierpienia jako części swojej drogi do odkupienia. Sonia czytająca mu ewangeliczny opis cudu wskrzeszenia Łazarza jest momentem naznaczonym głęboką symboliką: jest to zaproszenie do duchowego odrodzenia i przebaczenia.

Pod wpływem Soni, Raskolnikow zaczyna dostrzegać błędy w swoich poglądach i podejmować kroki ku wewnętrznej przemianie. Symboliczny gest, jakim jest całowanie ziemi, staje się wyrazem jego zadośćuczynienia i akceptacji winy. W końcu decyduje się oddać w ręce policji, co jest aktem nawrócenia i początkowej pokuty.

Analizując sumienie w kontekście encyklopedycznej definicji, możemy zauważyć, że sumienie Rodiona jest klasycznym przykładem zdolności do oceny własnych czynów, chociaż ta ocena jest niezwykle skomplikowana i pełna wewnętrznych sprzeczności. Raskolnikow przez większość powieści zmaga się z próbami usprawiedliwienia swoich działań, ale jego ostateczna kapitulacja pokazuje, że jednak instynktownie dąży do moralnej równowagi.

Sonia natomiast stanowi sumienie "zewnętrzne" Raskolnikowa. Jest przykładem na to, że relacje międzyludzkie mogą odgrywać kluczową rolę w rozwoju i przemianie moralnej jednostki. Wsparcie, jakie niesie Sonię, jest nieocenione dla Rodiona, pomagając mu przejść przez proces samopoznania i uznania swoich win.

Warto również zauważyć, że definicja sumienia może być wzbogacona o możliwość wpływu drugiej osoby. Relacja między Rodionem a Sonią sugeruje, że sumienie czasem może być przeniesione na drugą osobę w sytuacji braku wewnętrznego wsparcia. Sonia staje się symbolem duchowego światła, które pomaga Raskolnikowowi odnaleźć drogę do moralnego odkupienia.

Podsumowując, rola sumienia w "Zbrodni i karze" jest niezwykle złożona. Dostojewski przedstawia nie tylko walkę wewnętrzną jednostki z własnym moralnym ocenianiem, ale także znaczenie wsparcia zewnętrznego w procesie przekształcania sumienia. Dzięki literaturze takie jak ta, możemy zgłębiać te złożone kwestie i zyskiwać nowe perspektywy na ludzką naturę.

Rozważania nad sumieniem i jego rolą w "Zbrodni i karze" można także przenieść na grunt współczesny. W dzisiejszym dynamicznie zmieniającym się świecie, interpretacje sumienia z punktu widzenia psychologii i literatury wciąż pozostają aktualne. Ważne jest zrozumienie, że interakcje międzyludzkie oraz moralne wsparcie od innych mogą odgrywać kluczową rolę w kształtowaniu naszych postaw i zachowań.

Zatem literatura, poprzez takie dzieła jak "Zbrodnia i kara", nie tylko dostarcza przemyśleń na temat ludzkiego sumienia, ale również skłania do refleksji i dalszych badań tego, jak czynniki zewnętrzne wpływają na naszą moralność i etykę. Zachęca do głębszego zrozumienia i analizy naszych własnych przekonań oraz sumienia.