Czy szczególne okoliczności mogą usprawiedliwiać postępowanie sprzeczne z podstawowymi zasadami etyki? Analiza na podstawie lektur obowiązkowych i kontekstu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.11.2025 o 15:11

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 13.11.2025 o 16:18

Etyka to zbiór norm moralnych, które kształtują nasze postrzeganie dobra i zła oraz regulują nasze działania w społeczeństwie. Przestrzeganie tych zasad jest kluczowe dla utrzymania harmonii i porządku społecznego. Często jednak literatura stawia bohaterów przed sytuacjami, które zmuszają ich do łamania tych zasad. Czy można jednak uznać takie postępowanie za usprawiedliwione? Odpowiedzi na to pytanie postarajmy się poszukać, analizując różne utwory literackie.

Jednym z najważniejszych utworów, który podejmuje temat łamania zasad etycznych z powodu szczególnych okoliczności, jest "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego. Główny bohater, Rodion Raskolnikow, wierzy, że ma prawo zabić lichwiarkę, uznając, że jego zbrodnia przyniesie społeczeństwu większy pożytek. Raskolnikow usprawiedliwia swój czyn jako akt przynoszący dobro, co ostatecznie prowadzi go do konfrontacji z własnym sumieniem i moralnymi konsekwencjami. Dostojewski ukazuje, że mimo racjonalizacji, łamanie zasad etyki wiąże się zawsze z wewnętrznym rozdarciem i cierpieniem. Prawdziwe odkupienie bohatera jest możliwe jedynie w drodze przyjęcia odpowiedzialności za swoje czyny.

Innym przykładem jest powieść "Dżuma" Alberta Camusa. W obliczu epidemii, bohaterowie muszą podejmować trudne decyzje, często łamiąc zasady etyczne, by ratować innych. Bernard Rieux, lekarz, codziennie walczy z chorobą, narażając własne życie. Jego działania wynikają z poczucia obowiązku i solidarności z innymi ludźmi. Camus ukazuje, że w obliczu skrajnych sytuacji, jak epidemia, łamanie zasad etyki może być usprawiedliwione, jeśli służy dobru wspólnemu. Bohaterowie "Dżumy" nie są niemoralni; ich czyny wynikają z potrzeby ratowania życia i zdrowia innych, co czyni ich decyzje etycznie zrozumiałymi w kontekście wyjątkowych okoliczności.

Wojna Trojańska opisana w "Iliadzie" Homera również dostarcza przykładów postępowania sprzecznego z zasadami etyki. Achilleusa kieruje chęć zemsty za śmierć przyjaciela Patroklosa, co prowadzi go do brutalnych działań. Z jednej strony, jego zachowanie można usprawiedliwiać wojenną rzeczywistością i osobistą tragedią, z drugiej strony, Homer pokazuje, że nawet podczas wojny zasady etyczne są ważne, a ich łamanie prowadzi do dalszych tragedii.

Również w literaturze polskiej znajdziemy przykłady takiej dylematu. W "Kamieniach na szaniec" Aleksandra Kamińskiego, młodzi bohaterowie walczący podczas II wojny światowej zmuszeni są do podejmowania czynów, które w normalnych warunkach byłyby nieakceptowalne. Sabotaże i zamachy na Niemców są usprawiedliwione walką o wolność i przetrwanie narodu. Kamiński pokazuje, że w obliczu okupacji i walki z okupantem, łamanie zasad etycznych staje się nieuniknione, a wybory bohaterów są podyktowane wyższymi wartościami, takimi jak patriotyzm i miłość do ojczyzny.

Innym przykładem jest "Proces" Franza Kafki, gdzie główny bohater, Józef K., zostaje wplątany w niesprawiedliwy system sądowniczy, co prowadzi go do działań sprzecznych z własnymi zasadami moralnymi, aby przetrwać. Kafka ukazuje, że w obliczu bezwzględnego systemu, jednostka często nie ma wyboru i zmuszona jest do łamania własnych norm.

Powyższe przykłady pokazują, że literatura często stawia bohaterów przed dylematem łamania zasad etyki w obliczu szczególnych okoliczności. Choć ich działania mogą być usprawiedliwione sytuacją, zawsze pociągają za sobą moralne konsekwencje. Analizując te utwory, możemy dojść do wniosku, że choć szczególne okoliczności mogą usprawiedliwiać postępowanie sprzeczne z zasadami etyki, nie zwalniają one z odpowiedzialności za własne czyny. Refleksja nad tymi działaniami pozwala lepiej zrozumieć skomplikowaną naturę ludzką i wybory, które kształtują nasze życie.