Rozważania na temat korzystania z życia i śmierci w literaturze różnych epok.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 29.01.2024 o 11:33

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 27.01.2024 o 17:18

Śmierć oraz życie od zawsze zajmowały centralne miejsce w uniwersum ludzkich zainteresowań. Są one bowiem nieodłącznymi elementami ludzkiego istnienia, gdyż gdzie pojawia się życie, tam też nieuchronnie kryje się śmierć. W literaturze różnych epok twórcy odciskali piętna tych dwóch podstawowych wydarzeń, często balansując między afirmacją życia a świadomością śmierci. Motywy "memento mori" i "carpe diem" stały się niezbędnymi narzędziami do badania ludzkiego losu, duchowości oraz namiętności. Śmierć w literaturze występowała również często w kontekście miłości, akcentując jej ulotność czy wzniosłość. Przeanalizujemy te tematy, biorąc pod uwagę różnorodność epok literackich.

Fascynacja śmiercią i przemijaniem znalazła swoje echo w średniowieczu, gdzie "memento mori" miało charakter upominający i moralizatorski. Wizje Tańca Śmierci ukazywały równość wszystkich ludzi wobec nieuniknionej śmierci, co można zobaczyć w licznych ilustracjach i aforyzmach ówczesnych kronikarzy. Śmierć jako nieubłagany koniec dawała początek dialogom o wartościach życia, przykładem może być "Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią", staropolski poemat, który wprowadza czytelnika w klimat średniowiecznego moralitetu. Marzycielska "Legenda o świętym Aleksym" przypominała o transcendentnym celu życia i pokazuje, iż wybór ascezy może ostatecznie prowadzić do wiecznego szczęścia.

W baroku fascynacja przemijaniem zyskała na intensywności. Barokowe vanitas, widoczne w poezji Naborowskiego, dawało wyraz poczuciu marności i kruchości egzystencji, a poetyckie obrazy pełne były metaforycznych i ostentacyjnych kontrastów. Sęp-Szarzyński w swoich sonetach malował obraz życia jako rzeczy niewiarygodnie nietrwałej, ułudy zdolnej rozpłynąć się w każdej chwili. W literaturze późniejszych epok, jak choćby w modernizmie, symbolizm śmierci przenikał treść "Hymnów" Kasprowicza, które ukazywały duchową podróż autora, jak również obawę przed ostatecznym sądem. Dostrzegalny sceptycyzm wobec kwestii śmierci ujęła Szymborska, która w licznych utworach pytała o sens i naturę końca.

Z kolei afirmacja życia, sięgająca korzeniami antyku, w pieśniach Horacego znalazła ciepłe przyjęcie poprzez epikurejskie zapewnienia o radości istnienia. W renesansie, który przyniósł odrodzenie i radość życia, Kochanowski w swoich "Pieśniach" zawarł manifest życiowej radości, chwaląc tym samym chwytanie bieżącej chwili. W romantyzmie z kolei przemijanie było tematem przyswajanym zmaganiom wewnętrznym, na co przykładem może być "Pieśń Filaretów" Mickiewicza, odbijająca pragnienie wolności i życiowej pasji jako odpowiedzi na kruchość bytu.

Przenikanie się motywów miłości i śmierci widoczne jest w twórczości niemal wszystkich epok. Morsztyn, poeta barokowy, w "Do trupa" zestawił miłość z obliczem śmierci, będące jednocześnie zarówno ogarniającym uczuciem, jak i przesłaniem o nietrwałości wszystkiego, co ludzkie. Przerwa-Tetmajer w "Ja, kiedy usta..." ukazał miłość i śmierć w jednym ekstatycznym momencie zetknięcia się z absolutem. Z kolei Halina Poświatowska w swoich poetyckich wypowiedziach eksplorowała te dwa motywy w perspektywie własnych doświadczeń i refleksji nad życiem.

Podsumowując, motyw śmierci w literaturze przewija się w nieskończoność, wywołując nostalgia czy wstrząs, ale zawsze skłania do zadumy. Idee "memento mori" oraz "carpe diem" odegrały krytyczną rolę w kulturowym pytaniu o sens życia i śmierci, kształtując podejście do tego, co nieuchronne. Literatura służy jako środek do konfrontacji z wymiarem metafizycznym istnienia, przynosząc zarówno pociechę, jak i nieustające wyzwanie do głębszego poznania próbującej duszy.