Hasła pozytywizmu i ich odbicie w literaturze.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.02.2024 o 13:30

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 14.02.2024 o 22:39

Pozytywizm, epoka zarówno burzliwa, jak i owocna dla polskiej literatury, zakorzeniona jest w latach 1864-1890. Narodziła się jako reakcja na romantyzm, zwracając się ku racjonalizmowi, pragmatyzmowi oraz empiryzmowi. Ten okres rozwoju literatury polskiej wpisał się nie tylko w kontekst historyczny walk o niepodległość, ale także w dążenie do przemian społecznych i gospodarczych.

Pozytywizm promował szereg haseł, które znajdowały odzwierciedlenie w literaturze, z czego kluczowe to: praca organiczna, praca u podstaw, realizm polityczny oraz scjentyzm. Praca organiczna, jako dążenie do stopniowego rozwijania gospodarki i społeczeństwa, stała się fundamentem dla bohaterów "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej. Orzeszkowa, przedstawiając postaci zaangażowane w rozwój regionalnego rolnictwa i lokalnej edukacji, ukazywała, jak praca organiczna może transformować społeczeństwo.

Podobne cele miała praca u podstaw, która akcentowała potrzebę edukacji i podnoszenia świadomości społecznej wśród klas niższych. Dopiero wtedy, według pozytywistów, możliwe było skuteczne dążenie do niepodległości Polski. "Nad Niemnem" również odzwierciedla tę ideę, gdzie edukacja stanowi klucz do społecznej i indywidualnej transformacji.

Realizm polityczny, manifestujący się w literaturze przez pokazanie ograniczeń politycznych i społecznych, obecny był w twórczości Bolesława Prusa, szczególnie w "Lalce", gdzie ukazany został warszawski świat handlowców, arystokracji, a także zmagania klasy średniej z uczuciami oraz interesami.

Scjentyzm, czyli zaufanie do nauki i postępu technologicznego jako narzędzia rozwoju, wyrażało się m.in. w "Lalce" przez fascynację Prusa nowinkami technicznymi epoki oraz wiarę w możliwości naukowego poznania świata.

Literatura pozytywistyczna poruszała również ważne problemy społeczne. Kwestia asymilacji Żydów stała się tematem "Mendla Gdańskiego" Marii Konopnickiej, który opowiadał o trudnościach i możliwościach współistnienia różnych kultur. Emancypacja kobiet była widoczna na przykładzie silnych postaci kobiecych w "Nad Niemnem", ilustrujących zmiany w postrzeganiu roli kobiety w społeczeństwie. Nędza i nierówności społeczne były tematem "Placówki" Prusa, ukazującej życie chłopskie w realistyczny, często surowy sposób.

Gatunki literackie dominujące w tym okresie to przede wszystkim proza realistyczna, która najlepiej odpowiadała na potrzeby epoki, prezentując za pomocą powieści i nowel obraz społeczeństwa i skupiając się na zagadnieniach społeczno-politycznych. "Lalka" i "Szkice węglem" stanowią przykłady prozy, gdzie szczegółowa analiza rzeczywistości łączy się z głębokim humanizmem. Poza tym ważną rolę odgrywała także poezja parnasizmu, reprezentowana przez twórczość Adama Asnyka, gdzie poetyckie dążenie do piękna formy szło w parze z odniesieniami do aktualnych problemów i idei epoki.

Podsumowując, pozytywizm w literaturze polskiej, choć był epoką nade wszystko pragmatyczną, to jednak nie stronił od głębokich przemyśleń nad człowiekiem i jego miejscem w zmieniającym się świecie. Idee pracy organicznej, pracy u podstaw, realizmu politycznego i scjentyzmu, równie jak problemy społeczne i nowatorskie formy literackie, wpłynęły nie tylko na rozwój polskiej literatury, ale także na zmianę społeczną w kraju. Dziedzictwo pozytywizmu, choć na pozór może wydawać się skoncentrowane na przeszłości, w dalszym ciągu oferuje istotne wskazówki dla współczesnych czytelników na temat postępowania w obliczu społecznych i osobistych wyzwań.