Co rządzi ludzkim życiem: wolna wola czy siły niezależne?

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 9.10.2024 o 21:08

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 5.03.2024 o 19:20

Problem determinacji życia człowieka przez przypadkowe, zewnętrzne siły lub przez świadomą wolną wolę jest zagadnieniem, które towarzyszy ludzkości od wieków. Wielu filozofów, pisarzy i artystów próbowało odnaleźć odpowiedź na pytanie, co tak naprawdę kieruje losami człowieka. Czy jesteśmy w stanie kształtować naszą przyszłość poprzez podjęte decyzje, czy też nasze życie jest już z góry zaplanowane przez siły, na które nie mamy wpływu?

Na przestrzeni lat literatura wielokrotnie podjęła próbę zbadania i wyjaśnienia tej kwestii, oferując różne perspektywy. Jedną z takich prób jest dzieło Sofoklesa "Król Edyp". Główny bohater, mimo desperackich prób uniknięcia spełnienia przepowiedni, ostatecznie poddaje się losowi, który wydawał się być nieuchronnie zapisany przez bogów. Historia Edypa wyraźnie pokazuje, jak silne siły zewnętrzne - w tym wypadku przepowiednia - mają zdolność kształtowania życia ludzkiego, zwłaszcza gdy jednostka nie jest świadoma wszystkich okoliczności swojego istnienia. Czyżby zatem wizja człowieka jako marionetki w rękach losu była jedyną możliwą interpretacją ludzkiego przeznaczenia?

Z drugiej strony, literatura oferuje nam też przykłady, które ukazują człowieka jako istotę zdolną do kształtowania własnego losu poprzez wolną wolę. Przykładem takiego podejścia jest postać Jana Kochanowskiego i jego utwory. Refleksje po stracie córki zawarte w "Trenach" ukazują, jak bardzo ludzka wola, uczucia i świadome decyzje wpływają na jego dalsze życie. Kochanowski, mimo ogromnej tragedii, decyduje się przepracować ból i żal, co pokazuje siłę ludzkiego ducha i wolę życia.

Innym interesującym przykładem jest literatura współczesna, w której często podkreśla się znaczenie wyborów i indywidualnej drogi życiowej. "Sto lat samotności" Gabriela Garcíi Márqueza to epopeja rodzinna, w której postacie w różny sposób próbują przełamać fatalizm historii i rodzinnych przekleństw. Chociaż nie wszystkim udaje się uniknąć tragicznego losu, każda z postaci na własny sposób walczy o wyzwolenie z dominujących nad nimi sił.

Analizując powyższe przykłady, można dojść do wniosku, że życie człowieka nie jest determinowane wyłącznie przez wolną wolę ani siły zewnętrzne. Jest raczej ciągłą walką między tymi dwoma aspektami. Człowiek jest istotą, która wprawdzie ma możliwość dokonywania wyborów, ale równocześnie jest ograniczona przez różnorakie przeszkody losowe. Chyba jednak najważniejszym wnioskiem, jaki można wyciągnąć z literatury na temat rządzących nami sił, jest to, że niezależnie od pochodzenia tych sił – czy są zewnętrzne, czy wewnętrzne – mamy możliwość, a nawet obowiązek, starać się zrozumieć własne życie i nadać mu kierunek, jaki uznajemy za właściwy.

Życie człowieka to niewątpliwie złożona sieć wyborów, okoliczności i losowych zdarzeń. W romantycznej wizji jest on twórcą własnego losu, którego determinują jego decyzje i uczucia. Natomiast w perspektywie bardziej tragicznej, człowiek jest niewolnikiem przeznaczenia, na które nie ma wpływu. Ostatecznie jednak to, jaka perspektywa będzie dominować, zależy od indywidualnego podejścia każdego z nas. Możemy zaakceptować fakt, że pewne zdarzenia są poza naszą kontrolą, ale jednocześnie nie rezygnować z dążenia do celu i realizacji własnych pragnień.