Człowiek wobec zła. "Zbrodnia i kara" , "Lalka" oraz dwa konteksty.

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 12.10.2023 o 10:36

literaturze często spotykamy się z problemem zła, które przyjmuje różne formy i wpływa na życie bohaterów. W powieściach "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego oraz "Lalka" Bolesława Prusa zło stanowi istotny element napędzający fabułę, ale jego przejawy i konsekwencje przyjmują odmienne formy, odzwierciedlając specyficzne konteksty społeczne i psychologiczne.

"Zbrodnia i kara" skupia się na wewnętrznym dramacie Rodiona Raskolnikowa, który wierzy, iż może przekroczyć moralne granice i popełnić morderstwo, by osiągnąć większe dobro. Raskolnikow morduje lichwiarkę Alonę Iwanowną, przekonany, że jego czyn jest usprawiedliwiony, gdyż usunie zło i niesprawiedliwość ze świata. Tym samym Raskolnikow wkracza w świat zła nie tylko jako jego świadek, ale i sprawca.

Dostojewski bada psychologiczne aspekty zła, przedstawiając wewnętrzne zmagania Raskolnikowa. Po dokonaniu zbrodni jego psychika zostaje zdominowana przez wyrzuty sumienia, obawę przed wykryciem i poczucie obcości wobec samego siebie. Zło jawi się tu jako siła niszcząca nie tylko ofiarę, ale i samego przestępcę, prowadząc go do wewnętrznego rozkładu. Morderstwo nie przynosi Raskolnikowi żadnej satysfakcji ani rozwiązania jego problemów, a jedynie pogłębia jego izolację i poczucie winy.

Kluczowym momentem w podróży Raskolnikowa jest jego spotkanie z Sonią Marmieładową, która reprezentuje w książce siłę miłości i empatii. Sonia, mimo osobistych dramatów i życia w biedzie, potrafi przebaczać i wspierać innych. Jej postawa pomaga Raskolnikowowi zrozumieć swoje błędy i ostatecznie przyznać się do zbrodni oraz poddać się karze. W tym sensie "Zbrodnia i kara" ukazuje człowieka wobec zła jako istotę zdolną do odkupienia, jeśli tylko potrafi nawiązać emocjonalne połączenie z drugim człowiekiem i uzna swoje winy.

W "Lalce" Bolesława Prusa zło ma inny charakter, skupiając się wokół kwestii społecznych i ekonomicznych. Główny bohater, Stanisław Wokulski, żyje w świecie, gdzie wartości moralne często ulegają deprecjacji na rzecz zysku materialnego i społecznego prestiżu. Zło w "Lalce" objawia się w formie egoizmu, hipokryzji i obojętności bogatych elit wobec problemów ubogich. Wokulski, ambitny przedsiębiorca, stara się znaleźć swoje miejsce w tej skomplikowanej rzeczywistości, łącząc działalność gospodarczą z romantyczną miłością do Izabeli Łęckiej.

Jego miłość do Izabeli staje się jednak tragicznym błędem. Izabela, wychowana w środowisku arystokratycznym, jest przedstawicielką świata, którym rządzi pozór i wyrachowanie. Jej uczucia wobec Wokulskiego są powierzchowne, a uczciwe intencje bohatera zostają przez nią wykorzystane i odrzucone. Prus, konstruując postać Izabeli, pokazuje zło w formie społecznego fałszu, który niszczy autentyczne relacje i ludzkie wartości.

Wokulski, podobnie jak Raskolnikow, przechodzi przez wewnętrzny konflikt, lecz jego walka toczy się nie tylko w sferze psychologicznej, ale też społecznej. Realia Krakowskiego Przedmieścia i nieszczerości elity ukazują zło jako systemową część życia społecznego, która skutkuje upadkiem marzeń Wokulskiego. Ostatecznie bohater decyduje się na ucieczkę z Warszawy, symbolicznie odrzucając świat, w którym przyzwoitość jest regularnie zastępowana przez przewrotność i materializm.

Podczas gdy Raskolnikow znajduje odkupienie przez konfrontację z samym sobą i akceptację swoich win, Wokulski nie odnajduje takiego katharsis. Jego przegrana w starciu z okrutnym światem społecznym pozostawia go w izolacji, bezrealizowanej miłości i pogłębiającym się rozczarowaniu rzeczywistością. Zło w "Lalce" przedstawione jest jako siła, której trudno się przeciwstawić, gdyż zakorzeniona jest w strukturze społecznej i moralnej.

Porównując obie powieści, widzimy, że temat zła jest reprezentowany w bardzo różny sposób. W "Zbrodni i karze" to zło osobiste, wynikające z błędnych przekonań i pychy, prowadzi do osobistego rozrachunku i potencjalnego odkupienia. Natomiast "Lalka" przedstawia zło bardziej subtelnie, jako element tkanki społecznej, z którym jednostki muszą się zmierzyć w codziennym życiu, często pozostając bezsilne wobec jego niszczycielskiego wpływu. Obydwa konteksty ukazują człowieka w starciu ze złem, lecz uwydatniają różne metody walki oraz odmienne drogi prowadzące do jego przezwyciężenia lub ulegnięcia mu.