Człowiek wobec zła: bohaterowie "Dżumy" i "Medalionów"

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 25.01.2024 o 18:52

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 25.01.2024 o 17:01

W literaturze nieustannie powraca motyw zmagania się człowieka ze złem, będący jednym z najbardziej uniwersalnych i wiecznych tematów. Odnajdujemy go zarówno w "Dżumie" Alberta Camusa, jak i w licznych utworach nawiązujących do okresu drugiej wojny światowej. Konfrontacja postaci złem pozwala zastanowić się nad naturą człowieczeństwa oraz nad odpowiedzią, jaka jest odpowiednia wobec zdegenerowanych okoliczności.

W powieści "Dżuma", przewodnim motywem jest walka bohaterów z tytułową zarazą, która niszczy miasto Oran. Zarówno lekarz Rieux, jak i pozostali bohaterowie - Tarrou, Paneloux, Rambert czy Grand - starają się walczyć z plagą, każdy na swój sposób. Doktor Rieux to postać szczególnie godna uwagi, ponieważ jego codzienna, nieustępliwa praca wydaje się być niemalże Syzyfowym wysiłkiem. Mimo zmęczenia i świadomości nieuchronności śmierci, doktor wciąż dąży do ratowania istnień ludzkich. Zło w "Dżumie" nie ma twarzy, jest anonimowe i wszystko ogarniające, podobnie jak zło wojny. Sam Rieux, choć niejednokrotnie rozważa kwestie moralne i egzystencjalne, ostatecznie opowiada się za aktywnym oporem wobec zła, nawet jeśli dokładne przyczyny swojej walki pozostają dla niego tajemnicą.

O konfrontacji człowieka z złem na innym poziomie opowiadają "Medaliony" Zofii Nałkowskiej, będące zbiorem reporterów z procesów nazistowskich zbrodniarzy wojennych po II wojnie światowej. Nałkowska przedstawia w swoich opowiadaniach ludzi, którzy byli świadkami lub ofiarami nieludzkich eksperymentów, okrucieństwa i bestialstwa. Na kartach "Medalionów" sylwetki ofiar stają się symbolem cierpienia, ale też i oporu wobec zła. Autorka koncentruje się nie tylko na fizycznym wymiarze zbrodni, ale również na moralnym i psychologicznym aspekcie zła, które dotyka zarówno ofiary, jak i oprawców, którzy choć byli wykonawcami, stają się również zakładnikami systemu i ideologii.

Zarówno w "Dżumie" Camusa, jak i w "Medalionach" Nałkowskiej, zło jawi się jako coś, co jest zarówno zewnętrzne, jak i wewnętrzne. W obu tekstach pojawia się pytanie, czy i jak człowiek może przeciwstawić się złu. Doktor Rieux, mimo swego cynizmu i racjonalnego podejścia do życia, przez swoje poczynania pokazuje, że działanie i solidarność w obliczu tragedii mogą być odpowiedzią na szerzącą się wokół zgubę. Z kolei Nałkowska, choć nie daje bezpośrednich odpowiedzi, to poprzez ostre literackie świadectwa zbrodni wojennych stawia nas w obliczu pytania o to, jak bardzo zło historyczne pozostaje z nami poprzez pamięć i świadectwo.

Obie te pozycje literackie, choć różne stylistycznie i tematycznie, spajają się w przekonaniu o konieczności stawiania oporu złu – zarówno temu rozlewającemu się jak epidemia, jak i wojennemu, zrodzonemu z ideologii i fanatyzmu. Podkreślają, że wobec zła nie ma obojętności, a ludzka godność, wyrażająca się w pomocy innym i sprzeciwie wobec degradacji, jest wartością nadrzędną.

Człowiek wobec zła stoi więc nie jako bezradny obserwator, lecz jako uczestnik, który ma wybór. Zarówno "Dżuma" Camusa, jak i "Medaliony" Nałkowskiej wskazują na różne formy tego wyboru, będącego jednocześnie etycznym wezwaniem do każdego z nas. Może to być walka z przeciwnościami codzienności, jak w przypadku Rieux, lub świadectwo i pamięć o bezmiarze zła, jaką stawia przed nami Nałkowska. W obu sytuacjach wyraźne staje się, że zło, niezależnie od jego formy, wymaga reakcji, a człowieczeństwo mierzy się swoją wielkością właśnie poprzez postawę wobec niego.