Wolna wola, a siły od niej niezależne w ludzkim losie: Mitologia, "Antygona" i "Biblia"

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 5.12.2025 o 21:31

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 30.01.2024 o 19:34

W trakcie naszego życia często stajemy przed dylematem, co w rzeczywistości kształtuje nasz los: czy są to wybory, których dokonujemy, oparte na własnej wolnej woli, czy jednak są to czynniki zewnętrzne, losowe i od nas niezależne? Spór ten toczy się nie tylko w filozoficznych dysputach, ale jest również obecny w literaturze od wieków.

Rozpoczynając od mitologii, natrafiamy na liczne przykłady, w których losy bohaterów wydają się być zdeterminowane przez siły wyższe. Bogowie manipulują ludźmi jak pionkami na szachownicy, a fatum – nieuchronny los – rysuje się jak cień nad każdą ludzką decyzją. Przykładem może być los Edypa, którego życie z góry zdeterminowane zostało przez przepowiednię, mówiącą, że zabije swojego ojca i poślubi własną matkę. Pomimo deklarowanego pragnienia uniknięcia przewidzianego przez wróżbitę przeznaczenia, Edyp ostatecznie wypełnia przepowiednię, stając się ofiarą sił, które wydają się być poza jego kontrolą.

Z drugiej strony, mając na uwadze mitologię, nie można pominąć postaci jak Prometeusz, który na własną rękę przeciwstawia się bogom i kradnie ogień dla ludzkości. Tym samym pokazuje wolę działania i gotowość przyjęcia konsekwencji za swoją wolną decyzję – eterniczne cierpienie.

W kontekście tragedii Sofoklesowej „Antygona”, obserwujemy kolejną walkę wolnej woli z siłami zewnętrznymi. Antygona wybiera posłuszeństwo wobec bogów i moralności nad prawem Kreona, rządzącego Tebami. Jej decyzja o pochówku brata jest świadomym aktem sprzeciwu wobec nakazu władcy. Mimo że świadoma jest kar, jakie mogą być wynikiem jej wyboru, to jednak decyduje się na działanie zgodnie z własnym sumieniem. Tutaj, wolna wola, nawet w obliczu śmierci, wydaje się być dominująca nad presją sił zewnętrznych. Właśnie świadomość wyboru i jego konsekwencji sprawia, że postać Antygony staje się symbolem moralnej odwagi i niezależności.

Natomiast w kontekście Biblii, pojawia się motyw wolnej woli ukazany poprzez decyzję Adama i Ewy o spożyciu owocu z drzewa poznania dobra i zła. Ta wyraźnie zakazana przez Boga czynność, jest aktem wyboru, który zmienił bieg ludzkiego losu i otworzył drogę do poznania oraz doświadczania cierpienia. Tajemniczy plan Boży oraz ludzka decyzja przenikają się tutaj, starając się odpowiedzieć na wieczne pytania o proweniencję zła w świecie oraz ludzką odpowiedzialność za własne działania.

W każdym z tych dzieł pojawia się element walki człowieka z przeznaczeniem i siłami, które wydają się nim kierować. Czyżby los był już z góry określony, nie dając żadnego pola do manewru? Czy uwikłanie w sieć losowych wydarzeń i zewnętrznych sił sprawia, że ludzka wolna wola to jedynie iluzja?

Końcowe analiza tych przykładów prowadzi do wniosku, że ludzki los jest efektem interakcji między wolną wolą a siłami zewnętrznymi. Człowiek, choć na pierwszy rzut oka wydaje się być zabawką w rękach przeznaczenia czy bogów, posiada jednak zdolność do dokonywania wyborów, które niekiedy potrafią skutecznie przeciwstawić się pozornie nieprzekraczalnym granicom narzuconym przez zewnętrzne siły.

W rezultacie, zarówno wolna wola, jak i siły od człowieka niezależne, mają swój udział w kształtowaniu ludzkiego losu. Mimo że nie możemy kontrolować wszystkiego, co nas spotyka, to w jaki sposób zareagujemy na te wydarzenia, w dużym stopniu zależy od nas samych. Możemy więc stwierdzić, że to interakcja między wolną wolą a determinizmem definiuje ostateczny kształt naszego życia.